Error message

  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 516 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 519 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 520 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 521 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 523 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 525 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 264 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 265 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 273 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 280 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_settings_initialize() (line 614 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Strict warning: Only variables should be passed by reference in samara_preprocess_page() (line 78 of /home/nikosvas/public_html/sites/all/themes/samara/template.php).

Νίκος Βασιλάκος: Γ. Ν. Χατζιδάκις ο πατέρας της ελληνικής γλωσσολογίας

Η γραφίδα στιλέτο

Το 1897 ο «ευρωπαϊκός» στόλος επιβάλλει αποκλεισμό στην Κρήτη επιφέροντας κατάσταση πολέμου στο νησί. Στην ηγεσία του στόλου βρίσκεται ο Ιταλός ναύαρχος Canevaro. Αντίπαλοί του; Οι γενναίοι Κρήτες αγωνιστές των ωραίων ορέων. Αιτούνται την ελευθερία της πατρίδας τους και την ένωση με την Ελλάδα. Ό,τι άλλωστε ζητούν και οι Κύπριοι τού σήμερα...
Ανάμεσα στους πολεμιστές του 1897 υπάρχει μία μορφή που ξεχωρίζει. Ένας πενηντάρης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας που εγκατέλειψε την έδρα του ανθρωπιστικού του αντικειμένου σπουδών για να βοηθήσει την πατρίδα. Λίγο πριν αναχωρήσει εκφωνεί ένα πύρινο λόγο εμψυχώνοντας τους φοιτητές του και καλώντας τους σε εθνική εγρήγορση. Ο καθηγητής δεν είναι άλλος από τον Γεώργιο Ν. Χατζιδάκι, τον πατέρα της Ελληνικής γλωσσολογίας και ιδρυτή της έδρας γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Φαίνεται, ίσως, περίεργο αλλά ο Γ. Ν. Χατζιδάκις ξεκίνησε την επίσημη εκπαίδευση σε ηλικία 20 περίπου ετών. Τότε ήταν που πήγε στο Γυμνάσιο καθώς από τα 18 πολεμούσε στα βουνά της Κρήτης στο πλευρό του οπλαρχηγού πατέρα του κατά την επανάσταση του 1866. Μέχρι τότε η μόνη παιδεία που είχε γευθεί ήταν η εκκλησιαστική. Στα 25 του χρόνια τελειώνει το Γυμνάσιο και αποφασίζει να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο την επιστήμη της Γλωσσολογίας που τότε υπήρχε μόνον ως αντικείμενο σπουδών στους κόλπους της Φιλολογίας. Ο πατέρας της Γλωσσικής επιστήμης στην Ελλάδα τελειώνει το πανεπιστήμιο σε ηλικία περίπου 30 ετών και μέχρι τα 50 του, που τον βρίσκουμε να πολεμά στην Κρήτη, έχει ήδη ταξιδέψει στην Λειψία (όπου μαθήτευσε δίπλα στον γλωσσολόγο Κάρολο Brugmann) τη Βιέννη (δίπλα στον καθηγητή της συγκριτικής γλωσσολογίας και ιδρυτή της συγκριτικής συντάξεως B. Delbrueck) και το Βερολίνο θεμελιώνοντας τις επιστημονικές μεθόδους που υποστήριξαν την νεότευκτη τότε επιστήμη της Γλωσσολογίας.
Ο Ιδρυτής της Γλωσσικής επιστήμης στην Ελλάδα και πρώτος της Πανεπιστημιακός διδάσκαλος είχε ως χρυσόν κανόνα ότι η Ελληνική γλώσσα είναι μία και αδιαίρετη από τον Όμηρο μέχρι σήμερα. Στον εναρκτήριο λόγο της υφηγεσίας του καθόρισε το έργο της γλωσσολογίας ως εξής: «Η γλωσσική επιστήμη ασχολείται περί την γλώσσαν χάριν αυτής ταύτης της γλώσσης, ίνα δηλαδή ανεύρη τους γενικούς νόμους της μεταβολής των φθόγγων και τους περί την κλίσιν και την σύνθεσιν, σύνταξιν και τα τοιαύτα. Δεν ασχολείται περί την γραμματικήν, ίνα τη βοηθεία ταύτης κατανοήση τον νούν των γεγραμμένων, αλλά τουναντίον περί την γλώσσαν εις κατάληψιν και καταρτισμόν της γραμματικής τουτέστιν εις την εύρεσιν του λόγου παντός γλωσσικού φαινομένου και εις πλήρη και συστηματικήν κατάταξιν αυτών».
Ο Γ. Ν. Χατζιδάκις υπήρξε πολυγραφότατος και άοκνος εργάτης της Ελληνικής Γλώσσας. Φεύγοντας το 1941 σε ηλικία 94 ετών (γεννήθηκε το 1848) μάς άφησε μία πλουσιότατη βιβλιογραφία που καταπιάνεται με σχεδόν κάθε «τεχνολογικό » ζήτημα της Ελληνικής. Μαθητές του Γ. Χατζιδάκι ήταν ο Μ. Τριανταφυλλίδης, ο Α. Τζάρτζανος, ο Γ. Αναγνωστόπουλος, ο Κ. Φάβης και πολλοί άλλοι λαμπροί αστέρες της Ελληνικής Γλωσσολογίας και Φιλολογίας. Καρποί της επιστημονικής του δράσης ήταν ανάμεσα σε πολλούς: το Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών (Nemecis, τ. Χ σ. Ψ), η Εν Αθήναις Γλωσσική Εταιρεία, η Εν Αθήναις Επιστημονική Εταιρεία, το Μεσαιωνικό Αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών, το Λεξικογραφικό Αρχείο της Μέσης και Νεωτέρας Ελληνικής και άλλα πολλά.
Ας γυρίσουμε όμως σ’ εκείνο το περιστατικό της Κρήτης του 1897. Ο Ιταλός ναύαρχος μόλις έμαθε ότι μεταξύ των αγωνιστών υπάρχει και ένας καθηγητής ζήτησε να γίνει ανακωχή για να τον γνωρίσει. Ο Γεώργιος Χατζιδάκις πήγε με συνοδεία στο Ιταλικό πλοίο και η συνάντησή τους αυτή συνετέλεσε στην υπογραφή συνθηκολόγησης μεταύ των αντιμαχομένων πλευρών που οδήγησε στην άρση του επώδυνου για τους Κρήτες αποκλεισμού .
Ο Γ. Ν. Χατζιδάκις δεν δίστασε, αν και πενηντάρης τότε, να ανταλλάξει την πανεπιστημιακή έδρα και τη γραφίδα με τα βουνά της Κρήτης και το όπλο. Δεν δίστασε διότι ήταν πραγματικός Έλληνας. Ένας Έλληνας που επέλεξε να ζήσει μία ζωή πέρα από τα συμβατικά όρια. Τελείωσε το πανεπιστήμιο στα 30 και όμως κατόρθωσε να ξεπεράσει όλους τους συγχρόνους του που το τελείωναν τότε στα 18, αποδεικνύοντας ότι ο χρόνος εξαρτάται από την ψυχολογία του υποκειμένου.
Στις 12 Νοεμβρίου του 1999 συμπληρώνονται 150 χρόνια από την γέννησή του. Ελπίζουμε να δούμε εκδηλώσεις, από τον Τομέα Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (την έδρα του οποίου εκείνος ίδρυσε) αλλά και από την Ακαδημία Αθηνών, ανάλογες τις προσφοράς του σε όλους εμάς τους νεώτερους Έλληνες.

1. Γλωσσικαί Έρευναι Β, 8.
2. «Γραμματική Τέχνη», κατά την «Ρητορική Τέχνη», εξ ού το Τεχνολόγος για τον Γραμματικό.
3. Γλωσσολογικαί Έρευναι, τ. β, σ. *9.

2011 © νίκος βασιλάκος метр