Error message

  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 516 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 519 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 520 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 521 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 523 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 525 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 264 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 265 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 273 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 280 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_settings_initialize() (line 614 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Strict warning: Only variables should be passed by reference in samara_preprocess_page() (line 78 of /home/nikosvas/public_html/sites/all/themes/samara/template.php).

Νίκος Βασιλάκος: Μοίρες

του Νίκου Βασιλάκου

Μοίρες

Όταν γεννήθηκε -εκεί στη Δονούσα απέναντι από την Αμοργό, στην Αλεξανδρούπολη κοντά στον Φάρο, στης Κορινθίας το Κιάτο, στης Μάνης τ’ άγονο λημέρι του ήλιου1- η γιαγιά, που το όνομά της θα έπαιρνε, έμπηξε στο χεράκι της τα λόγια τα μαγικά για το ξεμάτιασμα. «Για νά ‘χει», λέει, «δύναμη και το καλό να κάνει, ρίχνοντας λάδι στο νερό κι εξαφανίζοντάς το».
Της έδωσε την προσευχή για να προφυλαχθεί από το μάτιασμα και φεύγοντας απ’ του μωρού την κούνια άφησε πάνω σε ένα ξύλινο, σκαλιστό, τραπεζάκι τρία ζουμερά λουκούμια να επιπλέουν προκλητικά σε άχνη ζάχαρη, γεμάτα αμύγδαλο και μυρωδικά2.
Η γιαγιά δεν ήξερε γράμματα· ήξερε καλά τη ζωή και πτυχίο της ήταν οι ρυτίδες που είχε στων ματιών την άκρη. Η ζωή τής είχε μάθει ότι εκείνο το βράδυ ήταν που θα ‘ρχόντουσαν οι Μοίρες να «μοιράνουν» τη μικρή Μαρία, τη μικρή Ειρήνη, τη μικρή Αναστασία και τη μικρή Νεφέλη. Να καθορίσουν δηλαδή το μέλλον και την τύχη της. «Να γλυκαθούν», έβαλε με τον νού της, «να γλυκαθούν για να ‘ναι το παιδί καλόμοιρο»...
Την νύχτα ήρθαν οι Μοίρες. Οι τρείς γριές και αθάνατες αδελφές, με τα μακριά δόντια και τον δύστροπο χαρακτήρα, για να επισκεφθούν το παιδί. Από τη χαραμάδα της πόρτας ξεπρόβαλε η Λάχεσις, αυτή που έδινε τον λάχ-νο (της ζωής τον κλήρο), μετά η Κλωθώ, που έκλωθε της ζωής το νήμα και τελευταία η πιο μοιραία των τριών Μοιρών, η Άτροπος, εκείνη που φρόντιζε να μη μεταβληθεί τίποτε από αυτά που καθόριζαν η Λάχεσις και η Κλωθώ, εκείνη που σφράγιζε τις ατραπούς καθιστώντας άτροπον τη διαφυγή, ώστε να μην ξεφεύγει κανείς από την μοίρα του.
Η μοίρα, με την αρχαία σημασία της και σύμφωνα με την ετυμολογική της προέλευση, δηλώνει το κομμάτι που ανήκει στον καθένα1. Αφού έρθεις στον κόσμο διαθέτεις το κομμάτι σου, τη μοίρα σου, κατά το δοκούν. Ευθύνη βέβαια δεν δικαιούσαι να ζητάς από κανέναν όταν είσαι διαχειριστής και διαθέτης της μοίρας σου. Μιάς μοίρας νόμιμης από την οποία δεν μπορεί να σε αποκληρώσει κανείς παρά μόνον ο εαυτός σου.
Η Ελληνική αρχαιότητα φωνάζει: «κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει και να αλλάξει τη μοίρα του». Οι Έλληνες τραγικοί βάζουν τον Οιδίποδα να πολεμά τη μοίρα του με νύχια και με δόντια και όλο να καταλήγει στα ματωμένα κράσπεδα του ενδύματός της. Οι αρχαίοι έλληνες φιλόσοφοι απαντούν: «αφού είναι μοίρα μας, ας κάνουμε κάτι γι’ αυτό, ας αγωνιστούμε». Η ελευθερία καθίσταται έτσι εσωτερική δυνατότητα· δυνατότητα προσανατολισμού της συνείδησης του ανθρώπου στο δίλημμα: αντίσταση ή αποδοχή του μοιραίου; Το κλειδί εδώ είναι η ελευθερία.
Αν δεν μάς πάει η μοίρα και η ζωή έχουμε την ελευθερία να την αλλάξουμε κατασκευάζοντας έναν διαφορετικό νόμο νομής των μοιρών του εσωτερικού μας προσωπικού μοιρογνωμονίου.
Μοίρα μας είναι να βρούμε την «πόλη» μας, τη μικρή μας κώχη και εκεί να ζήσουμε την ζωή μας έχοντες υπ’ όψιν μας ότι απολύτως ανάλογη (στη λύπη, τη χαρά αλλά και την προσφορά) θα ήταν αν την ζούσαμε στην Δονούσα, στην Αλεξανδρούπολη, στο Κιάτο ή στη Μάνη· εκεί όπου γεννήθηκαν οι κοπέλες της ιστορίας μας.
Όταν οι Μοίρες τάζουν μία ζωή, χαράττουν την πορεία της ανεξάρτητα από τον Τόπο και τον Χρόνο. Ανεξάρτητα από την ανάγκη4. Αν διαθέσεις τη ζωή σου, τη μοίρα σου, όπως πραγματικά θές είναι σαν να τη ζείς με τον καλύτερο τρόπο όπου γής. Ρήμαξέ την κι είναι σαν να την χαλάς σε όλη τη γή...
«Έτσι που τη ζωή σου ρήμαξες εδώ / στην κώχη τούτη την μικρή, σ’ όλην την γή την χάλασες.»
Κ. Π. Καβάφης «Η Πόλις» 1910

1. Τόποι όπου κατά την αρχαιότητα λατρεύονταν οι Μοίρες και ο Μοιραγέτης Δίας.

2. Προς εξευμένιση των Μοιρών τοποθετούσαν στο τραπέζι δίπλα στην λεχώνα μειλίγματα (γλυκίσματα) και στόλιζαν την κούνια για να τις ευχαριστήσουν και να δώσουν καλή μοίρα στο παιδί.

3. Αρχική σημασία «μερίδιο, τμήμα» από το ρήμα μείρομαι «μοιράζω, χωρίζω, μετέχω σε κάτι». Ομόρριζα αρχαίο μόρ-ος «πεπρωμένο-θάνατος», μέρ-ος, μερ-ίζω, μοιρ-άζω, μόρ-ιο, μέρ-ιμνα. Από την ίδια ρίζα παράγονται το αρχαίο μείρομαι «παίρνω ένα μέρος, παίρνω το κομμάτι μου», από όπου ο παρακείμενος είμαρται «έχει καθορισθεί από τη μοίρα, πέπρωται» και η ουσιαστικοποιημένη μετοχή η ειμαρμένη (εννοείται μοίρα) «αυτό που έχει προκαθορισθεί να πάρει ο καθένας, το πεπρωμένο». Από την ίδια ρίζα είναι και οι λέξεις: μέρος, μερίδα μερίς, μερίδιο, καθώς και η λέξη μοίρα. Η λέξη μοίρα, όπως και η τύχη είναι μέση λέξη, έχει δηλαδή και καλή και κακή σημασία. Προς την κακή σημασία εξελίχθηκε το ομόρριζο αρχαίο μόρος «κακή μοίρα, θάνατος» και τα συγγενή mors «θάνατος» και morire «πεθαίνω» της Λατινικής, από όπου το γαλλικό mourir «πεθαίνω» mort «νεκρός» και το γερμανικό Mord «ο φόνος», αγγλικό murder «φόνος φονεύω».

4. Μάνα των Μοιρών είναι η Ανάγκη κατά τον Πλάτωνα (Πολιτεία Ι, 617.c.).

2011 © νίκος βασιλάκος метр