Error message

  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 516 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 519 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 520 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 521 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 523 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_environment_initialize() (line 525 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 264 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 265 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 273 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in include_once() (line 280 of /home/nikosvas/public_html/sites/default/settings.php).
  • Warning: ini_set() has been disabled for security reasons in drupal_settings_initialize() (line 614 of /home/nikosvas/public_html/includes/bootstrap.inc).
  • Strict warning: Only variables should be passed by reference in samara_preprocess_page() (line 78 of /home/nikosvas/public_html/sites/all/themes/samara/template.php).

Νίκος Βασιλάκος: Οι ολυμπιακοί αγώνες μέσα από τα μάτια ενός αρχαίου θεατή

Ταξίδι στους Ολυμπιακούς αγώνες του 396 π.Χ.

3η ημέρα Σκιροφοριώνος του μηνός λήγοντος, Ολυμπιάς έκτη και εννενηκοστή
(Οι Ολυμπιακοί αγώνες της 11ης Ιουλίου 396 π.Χ.)

Οι ολυμπιακοί αγώνες μέσα από τα μάτια ενός αρχαίου θεατή

του Νίκου Βασιλάκου

[11 ΙΟΥΛΙΟΥ 396 π.Χ.]
Μη νομίζετε ότι δεν χρειάζεται να ξέρει κανείς ιστορία για να ταξιδέψει στο χρόνο, αλλιώς οι ημερομηνίες που διαλέγει και βάζει στη χρονομηχανή του για να κάνει ταξίδια στο παρελθόν είναι, απλώς, χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ασήμαντοι εξερευνητικοί περίπατοι στον χωροχρόνο.
Αν, φερ' ειπείν, ταξιδεύαμε στο 776 π.Χ., όταν συνέβη η πρώτη ιστορικώς μαρτυρούμενη Ολυμπιάδα, θα βλέπαμε τους αγώνες να διαρκούν μία μόνον ημέρα και να έχουν μοναδικό αγώνισμα τον αγώνα δρόμο σταδίου. Τότε ακόμη οι αθλητές δεν έτρεχαν γυμνοί, αλλά με περιζώματα που απεμπόλησαν λίγο αργότερα, και οι κανονισμοί δεν είχαν φτάσει στην τελική τους μορφή.
Γι' αυτό βουτάμε στα αρχαία μας κείμενα, στον παππού μας τον Φλάβιο Φιλόστρατο που γεννήθηκε το 170 μ.Χ. και έγραψε το έργο "Γυμναστικός" αλλά και στον Θουκυδίδη, τον ιστορικό Πολύβιο, τον περιηγητή Παυσανία και σε πολλούς άλλους. Κατά τη διαδρομή μας στην αρχαιοελληνική άβυσσο ψάχνουμε μια Ολυμπιάδα αντιπροσωπευτική για να τη δούμε από κοντά (εγγύθεν, όπως έκαναν οι αρχαίοι, και όχι μακρόθεν). Βρισκόμαστε στο 396 π.Χ. Είναι η εποχή της 96ης Ολυμπιάδας, τρία χρόνια από τη δίκη και την καταδίκη σε θάνατο του Σωκράτη (το 399 π.Χ.) και ένδεκα χρόνια πριν από την γέννηση του Αριστοτέλη (το 385 π.Χ.). Είναι 11 Ιουλίου λίγο πριν την έναρξη των Ολυμπιακών αγώνων στην ιερή και απρόσβλητη χώρα της Ολυμπίας…

http://www.upenn.edu/museum/Olympics/olympicorigins.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/sports.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/spirit.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/site.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/rel.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/culture.html

…Η επίσημη πομπή έχει ήδη ξεκινήσει από την Ήλιδα με επικεφαλής τους Ελλανοδίκες και τους άλλους αξιωματούχους ακολουθώντας την ιερά οδό, το δρόμο εκείνο που ένωνε την Ήλιδα με το ιερό της Ολυμπίας. Έκαναν θυσία και καθαρτήρια τελετή στην πηγή Πιέρα για να τους βοηθήσουν οι θεοί στο δύσκολό τους έργο. Όσοι πήραν μέρος στην πομπή διανυκτέρευσαν κοντά στους Λετρίνους για να ξεκινήσουν το άλλο πρωί, ενώ ήταν χαράματα ακόμα, βαδίζοντας πανηγυρικά προς την κοιλάδα της Ολυμπίας.

=======================================================
_____________________________
Οι θεατές των Ολυμπιακών αγώνων
http://www.upenn.edu/museum/Olympics/olympicpolitics.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/pol.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/amat.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/specs.html
_____________________________

Από τα πέρατα του ελληνικού κόσμου φθάνουν θεατές για να προσφέρουν θυσίες στους θεούς και στους ήρωες και να παρακολουθήσουν τους αγώνες της Ολυμπίας. Ξεκινούν από τις άκρες του γνωστού κόσμου, από τον Κιμμέριο Βόσπορο και την Κυρήνη, από τη Μεγάλη Ελλάδα και τις μικρασιατικές πόλεις για να χαρούν το λαμπρότερο θέαμα της αρχαιότητας.
Οι πιο φτωχοί με τα πόδια, οι πλουσιότεροι έφιπποι ή με άμαξες συγκεντρώνονται στην κοιλάδα του Αλφειού, ποιητές, φιλόσοφοι, πολιτικοί, τύραννοι, αλλά και απλοί πολίτες και χωρικοί.
Είναι η ευκαιρία της ζωής τους για να δουν από κοντά το άγαλμα του Διός στην Ολυμπία (ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου). Μοναδική ευκαιρία για ανάδειξη του έργου των ποιητών, για μετάδοση των φιλοσοφικών ιδεών, για τιμές στους στρατηγούς και τους πολιτικούς. Ευκαιρία για επικοινωνία και ανταλλαγή ιδεών, κάτι που απλόχερα κάνουν οι Έλληνες σε αντίθεση με τους κρυψίνους Αιγυπτίους. Ανάμεσα στις επιδείξεις που γίνονταν κατά καιρούς στην Ολυμπία ξεχώρισε εκείνη του Ηροδότου: ο Ηρόδοτος πρώτος διάβασε την ιστορία του στον οπισθόδομο του ναού του Διός και οι συγγραφείς της αρχαιότητας παραδίδουν ότι μεταξύ του ακροατηρίου του ήταν και ο νεαρός τότε Θουκυδίδης.
Όλοι έχουν το δικαίωμα να παρακολουθήσουν τους αγώνες. Όλοι, ακόμα και οι βάρβαροι και οι δούλοι. Όλοι, εκτός από τις παντρεμένες γυναίκες…

________________________________________________________
Εκτός του Ολυμπίων δρωμένων οι παντρεμένες γυναίκες, εντός οι παρθένες κόρες
http://www.upenn.edu/museum/Olympics/olympicsexism.html
________________________________________________________

"Αγεωμέτρητος μηδείς εισίτω", "Κανένας αγεωμέτρητος να μην εισέλθει" έλεγε η επιγραφή στην Ακαδημία του Πλάτωνα σύμφωνα με τον Γαληνό, "Ύπανδρος γυνή μηδεμία εισίτω" έλεγαν και οι ραβδούχοι φύλακες του Ολυμπίου ιερού. Έτσι απαγορεύουν ρητώς και δια ροπάλου (ράβδου για την ακρίβεια) στις γυναίκες να μπουν στο στάδιο και να παρακολουθήσουν τους αγώνες.
Η απαγόρευση όμως δεν ίσχυε για τις νέες κοπέλες, δημιουργώντας έτσι τις κατάλληλες προϋποθέσεις για το "νυμφοπάζαρον" της εποχής. Το δηλώνει άλλωστε με σαφήνεια ο Παυσανίας όταν μιλά για τον αποκλεισμό των γυναικών αλλ' ουχί των παρθένων. Κατ' αυτόν τον τρόπο οι αγνές κόρες της αρχαίας εποχής αναδεικνύονται οφθαλμολάγνοι πρώτης τάξεως, συμφώνως τω νόμω, στα Ολύμπια αθλητικά δρώμενα…
Η μόνη γυναίκα που παρακολουθεί τους αγώνες, είναι η ιέρεια της Δήμητρας Χαμύνης, στην οποία δινόταν αυτό το τιμητικό αξίωμα από τους Ηλείους κάθε τέσσερα χρόνια. Έτσι η Ρήγιλλα (ή Ρηγίλλη κατά την περιώνυμη οδό του Κολωνακίου), η γυναίκα του Ηρώδη του Αττικού (ναι ναι, κι αυτός κατέληξε οδωνύμιο στην ίδια περιοχή), που ευεργέτησε την Ολυμπία με την κατασκευή του υδραγωγείου, εκλέχθηκε από τους Ηλείους ιέρεια της Δήμητρας Χαμύνης για να μπορέσει να μπει στο στάδιο και να παρακολουθήσει τους αγώνες.
Η μόνη που παραβίασε των περί υπανδρευμένων γυναικών νόμο και δεν τιμωρήθηκε ήταν η Καλλιπάτειρα που ήταν κόρη, αδελφή και μητέρα ολυμπιονικών. Η Καλλιπάτειρα λοιπόν, μετά τον θάνατο του άντρα της, ανέλαβε την ιδιαίτερη φροντίδα της προετοιμασίας του γιου της και τον έφερε στην Ολυμπία να αγωνιστεί. Μεταμφιέστηκε τέλεια σε άντρα γυμναστή και μπήκε στο στάδιο. Όταν όμως ο γιος της Πεισίροδος νίκησε, η Καλλιπάτειρα, ακολουθώντας το μητρικό της ένστικτο, όρμησε στο στίβο πηδώντας το περίφραγμα που είχαν για τους γυμναστές και, χωρίς να το καταλάβει, της έπεσαν τα ρούχα. Έτσι φανερώθηκε πως ήταν γυναίκα. Οι Ελλανοδίκες τιμώντας (και φοβούμενοι) τον πατέρα της, τα αδέλφια της και το γιο της, που είχαν όλοι νικήσει στους Ολυμπιακούς αγώνες, την άφησαν ελεύθερη και ατιμώρητη. Το περιστατικό αυτό όμως στάθηκε αφορμή να θεσπιστεί ένας κανονισμός, σύμφωνα με τον οποίο και οι γυμναστές έπρεπε να είναι γυμνοί στους αγώνες.

_____________
Γυμνικοί αγώνες
_____________

Οι αθλητές σε όλα τα αγωνίσματα αγωνίζονται γυμνοί. Ο πρώτος αθλητής που αγωνίστηκε γυμνός, κατά τον Παυσανία, ήταν ο Όρσιππος από τα Μέγαρα, νικητής σταδιοδρόμος στην 15η Ολυμπιάδα (720 π.Χ.). Κατά τη διάρκεια του δρόμου, το ζώμα του Όρσιππου έπεσε κατά γης και αυτός συνέχισε τον αγώνα και ενίκησε. Βέβαια εκφράζεται η υποψία πως το ζώμα δεν έπεσε μόνο του στο χώμα, αλλά βοήθησε και ο Όρσιππος για να τρέξει ελεύθερος. Μετά το επεισόδιο της κόρης του Διαγόρα Καλλιπάτειρας θεσπίστηκε να μπαίνουν και οι γυμναστές γυμνοί στο στάδιο κατά τη διάρκεια των αγώνων. Οι Ηλείοι επέβαλαν τη γύμνωση γιατί ήθελαν και τους γυμναστές καλοκαμωμένους και δυνατούς, ζωντανά παραδείγματα για τους αθλητές τους, και ικανούς να αντέχουν στις μεγάλες ζέστες της Ολυμπίας.
=======================================================

Στο μεταξύ το πλήθος συνωστίζεται στην Άλτη, για να δει την επίσημη πομπή να μπαίνει με τους άρχοντες της Ήλιδας, τους ιερείς, τους Ελλανοδίκες ντυμένους με πορφύρα, τους κριτές, τους επίσημους ξένους, τους αθλητές, τους αρματοδρόμους, τους γυμναστές και τους παίδες αθλητές που τους συνοδεύουν οι πατέρες και τα αδέλφια τους.
Όλος ο τόπος είναι γεμάτος από πολυθόρυβο πλήθος. Αθλητές, γυμναστές, φιλόσοφοι, πολιτικοί, παλιοί ολυμπιονίκες, επίσημοι θεωροί και απλοί θεατές συζητούν κάτω από τα δέντρα όπου διανυκτέρευσαν, έξω από πρόχειρες ή πολυτελείς σκηνές. Ο τόπος όλος (γύρω από την Άλτη, το στάδιο και τον ιππόδρομο, αλλά και πιο μακριά στους λόφους, στις πλαγιές, ως τις όχθες του Αλφειού) αντηχεί από φωνές, τραγούδια, πειράγματα και γέλια. Όλη η περιοχή της Ολυμπίας είναι ανάστατη καθώς ξημερώνει η μεγάλη μέρα των αγώνων.
Γι' αυτή τη μέρα ξεκίνησαν τα πλήθη από τα πέρατα του κόσμου και υποβλήθηκαν στους απερίγραπτους κόπους και στις ταλαιπωρίες του δύσκολου και μακρινού ταξιδιού, εβδομάδες και μήνες στις στεριές και στις θάλασσες, ώσπου να φθάσουν στην ιερή Ολυμπία. Φανταστείτε πόσον καιρό πέρασαν οι Ρόδιοι στην θάλασσα, οι Μακεδόνες στην στεριά και οι φτωχοί Αθηναίοι περπατώντας για να φθάσουν στην ιερή πόλη. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους πέρασαν από εμπόλεμες ζώνες γεμάτες εχθρούς των πόλεών τους και παρά ταύτα κανείς δεν τους πείραξε. Πάνοπλοι στρατιώτες του εχθρού τούς συνόδεψαν από το ένα όριο της πόλης στο άλλο, γιατί τους προφύλασσε η ιερή εκεχειρία και ο Ολύμπιος Δίας.
Οι τελετές αρχίζουν με την εγγραφή και τον επίσημο όρκο που θα δώσουν οι αθλητές στο Βουλευτήριο μπροστά στο άγαλμα του Ορκίου Διός. Ο θεός, φοβερός με απειλητικό βλέμμα, υψώνει τα δύο χέρια κρατώντας τους κεραυνούς. Πάνω στο βάθρο του αγάλματος υπάρχουν επιγραφές και ελεγεία για τους επίορκους και για όσους θα τολμήσουν να παρανομήσουν. Εκεί μπροστά στο άγαλμα γίνεται η θυσία ενός κάπρου και οι αθλητές παίρνουν όρκο ότι γυμνάστηκαν τους τελευταίους δέκα μήνες, σύμφωνα με τους κανονισμούς, και ότι δεν θα διαπράξουν "κακούργημα", δηλαδή παράπτωμα κατά την διεξαγωγή των αγώνων. Με τη λέξη "κακούργημα" χαρακτηρίζεται κάθε παράβαση των κανονισμών, καθώς και η επιδίωξη της νίκης με δόλο. Έπειτα ορκίζονται πάνω στα "τόμια", τα γεννητικά όργανα του κάπρου, οι αθλητές, οι πατέρες, οι αδελφοί και οι γυμναστές τους. Τελευταίοι ορκίζονται και οι κριτές που θα βοηθήσουν τους Ελλανοδίκες στην κατάταξη των αθλητών κατά ηλικίες και στο διαχωρισμό των πώλων από τους ίππους. Ορκίζονται ότι θα κρίνουν δίκαια και ότι θα κρατήσουν την απόφασή τους μυστική.

===================================================
_______________________________________________________
Αποκλεισμοί των παραβαινόντων και αυστηρές χρηματικές ποινές.
_______________________________________________________

Οι ποινές στην Ολυμπία ήταν τριών ειδών: χρηματικό πρόστιμο, αποκλεισμός από τους αγώνες και σωματικές ποινές. Από το χρηματικό ποσό που επιβαλλόταν σαν πρόστιμο στους παραβάτες ένα μέρος πάει στο ταμείο του θεού, υπέρ του ιερού, και το άλλο υπέρ του αδικημένου ανταγωνιστή. Ας δούμε όμως τί έγινε με τους Σπαρτιάτες που κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας κατέλαβαν δύο μικρές πόλεις, το Λέπρεο και το Φύρκο.
Η ποινή γι' αυτούς είναι δύο μνας για τον κάθε παραβάτη στρατιώτη και επειδή οι στρατιώτες της Σπάρτης ήταν 1.000 πρέπει να πληρωθεί πρόστιμο από 2.000 μνας. Οι Σπαρτιάτες δικαιολογούνται πως δεν γνώριζαν ότι οι σπονδές είχαν αρχίσει (η άγνοια νόμου όμως, σχήματι -δήθεν- άγνοια εν προκειμένω, απαγορεύεται). Οι Ηλείοι τους προτείνουν να τους επιστραφεί το Λέπρεο και αυτοί να παραιτηθούν από το δικό τους μερίδιο ώστε να καταβληθεί μόνο το μερίδιο του θεού. Οι Σπαρτιάτες όμως δεν υποχωρούν και οι Ηλείοι τους αποκλείουν από τους αγώνες, τότε είναι που δέχονται να εκκενώσουν το Λέπρεο και να πληρώσουν μόνο το μερίδιο του θεού.
Οι Σπαρτιάτες ήξεραν καλά πως σε επικουρία και ενίσχυση των Ηλείων θα προσέτρεχε και το μαντείο των Δελφών, για να τους εξαναγκάσει να πληρώσουν το πρόστιμο. Θυμούνται καλά το πάθημα των αιωνίων τους αντιπάλων Αθηναίων, οι οποίοι, όταν φέρθηκαν υπεροπτικά και αρνήθηκαν να πληρώσουν απέχοντες των Ολυμπιακών αγώνων, το Μαντείο των Δελφών τους διαμήνυσε ότι χρησμό δεν θα πάρουν (ουδόλως, ουδαμώς και ουδέποτε), παρά μόνον εάν εκπληρώσουν το θέλημα του Ολυμπίου Διός.
=======================================================

http://www.upenn.edu/museum/Olympics/olympicathletes.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/stories.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/milo.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/theag.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/diag.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/poly.html
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/melan.html
Στη συνέχεια γίνεται στο Βουλευτήριο η καταγραφή των παίδων, των ανδρών και αυτών που θα πάρουν μέρος στους ιππικούς αγώνες. Γίνονται οι δηλώσεις των αθλητών στα αγωνίσματα. Το απογευματάκι έξω από το Βουλευτήριο θα μπορεί ο καθένας να δει την ανακοίνωση -το λεύκωμα- με τα ονόματα των αθλητών που έχουν δηλωθεί και με τα αγωνίσματα που θα διεξαχθούν. Η αγωνία των αθλητών κορυφώνεται.
Την ίδια μέρα γίνονται και οι αγώνες σαλπιγκτών και κηρύκων. Οι νικητές προσφέρουν την υπηρεσία τους στην ενεστώσα Ολυμπιάδα και θα χρεώνουν ακριβά τις υπηρεσίες τους άμα τη επιστροφή τους στις πόλεις τους. Οι αγώνες γίνονται μπροστά στο βωμό κοντά στην είσοδο του σταδίου με πρώτους τους σαλπιγκτές και έπειτα τους κήρυκες. Νικητές είναι εκείνοι που ο ήχος της σάλπιγγας και της φωνής τους φτάνει πιο μακριά, αυτοί έχουν και την τιμή να εκφωνούν τα ονόματα των αθλητών και να σαλπίζουν κατά τη διάρκεια των αγώνων.
Και ενώ οι επίσημες τελετές της πρώτης ημέρας φτάνουν προς το τέλος τους, οι θεωρίες των διαφόρων πόλεων κάνουν θυσίες στους δικούς τους προστάτες θεούς για να τους παρακαλέσουν να δώσουν τις νίκες στις πόλεις τους. Πιο πολλές θυσίες προσφέρουν οι υπότροφοι, όχι μόνο γιατί είναι οι πιο πλούσιοι, αλλά και γιατί τα αγωνίσματα με ίππους είναι επικίνδυνα και η βοήθεια των θεών αναγκαία. Στην Ολυμπία υπάρχουν βωμοί για τον Ίππιο Ποσειδώνα, την Ίππια Ήρα, τον Ίππιο Άρη, την Ίππια Αθηνά, τους Διοσκούρους, την Αφροδίτη, τον Πάνα (για να σπείρει τον "πανικό" στους αντιπάλους), την Τύχη και τον Ταράξιππο. Αυτόν τον τελευταίο δαίμονα όλοι τον τρέμουν, γιατί είναι μια φοβερή θεότητα του ιπποδρόμου που συνηθίζει να ταράσσει τους ίππους, ιδίως στη "νύσσα", στη στροφή του στίβου όπου γίνονται και τα περισσότερα ατυχήματα.
Το πλήθος σκορπίζεται στην Άλτη για να επισκεφθεί και να θαυμάσει τους ναούς, τα ιερά και τους βωμούς, να περιεργαστεί τους θησαυρούς των πόλεων και τα καλλιτεχνήματα, να φέρει στη μνήμη του τα κατορθώματα παλαιών ολυμπιονικών θαυμάζοντας τα αγάλματά τους, να διαβάσει επιγραφές και ελεγεία, να συναντήσει γνωστούς (χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό Αθηναίου που συνάντησε τον δανειστή του στην Ολυμπία και οι ραβδούχοι έκαναν γενναίες προσπάθειες για να τους χωρίσουν από τον καβγά) και να ακούσει συγγραφείς και ποιητές που απαγγέλλουν τα έργα τους.
Ως αργά τη νύχτα γύρω από τις φωτιές που ανάβουν σε όλες τις σκηνές, για την φοβερή υγρασία και τα έντομα, οι προσκυνητές συζητούν και διασκεδάζουν κάνοντας προβλέψεις για τους αγώνες που θα αρχίσουν το πρωί, ενώ οι αθλητές, κάτω από την αυστηρή παρακολούθηση των προπονητών τους, αναπαύονται τρώγοντας λίγα ξερά σύκα και ελιές.

Η ημέρα του καλού αγώνος
Με την ανατολή του ήλιου το στάδιο είναι κιόλας κατάμεστο. Κάτω, μπροστά στο χαμηλό διάζωμα που χωρίζει το στίβο από το ανάχωμα όπου κάθονται οι θεατές, πηγαινοέρχονται οι ραβδούχοι για να επιβάλλουν την τάξη. Από την ειδική είσοδο στη νοτιοανατολική πλευρά του σταδίου μπαίνουν οι Ελλανοδίκες κρατώντας κλαδιά φοίνικα στα χέρια.
Οι Ελλανοδίκες διασχίζουν τον στίβο, ενώ το αμέτρητο πλήθος όρθιο τους επευφημεί, φτάνουν στο μέσο περίπου του σταδίου και κάθονται στις ειδικές γι' αυτούς θέσεις. Απέναντί τους, πάνω σε μικρό βωμό, κάθεται η ιέρεια της Δήμητρας Χαμύνης.
Είναι η στιγμή που οι αθλητές παίρνουν και αυτοί τις καθορισμένες θέσεις τους. Έπειτα ο προϊστάμενος των Ελλανοδικών σηκώνεται, υψώνει το κλαδί του φοίνικα, ο σαλπιγκτής σαλπίζει και ο κήρυκας κηρύσσει την έναρξη των αγώνων.
Πρώτο αγώνισμα ο αγών δρόμου σταδίου. Μετά το τέλος του αγώνα δρόμου, ο νικητής χαρούμενος επιστρέφει στην άφεση, ενώ το πλήθος τον επευφημεί και του πετά λουλούδια και δάφνες. Την οχλοβοή και τις επευφημίες καταλαγιάζει η φωνή του κήρυκα που αναγγέλλει το όνομα του νικητή. Ενώ λοιπόν ο Ελλανοδίκης του δίνει τον φοίνικα, σπεύδουν οι συμπατριώτες του πλημμυρισμένοι από χαρά, τον σηκώνουν στα χέρια και τον περιφέρουν ανάμεσα στους θεατές.
Στο μεταξύ ο ήλιος είναι ήδη ψηλά. Η ζέστη ψήνει το χώμα και πυρώνει τα πάντα. Οι θεατές υποφέρουν, καθώς σύμφωνα με τους κανονισμούς παρακολουθούν τους αγώνες ασκεπείς. Ο ιδρώτας τρέχει ποτάμι από τα κορμιά των αθλητών, οι λαβές γίνονται δύσκολες, τα χτυπήματα γλιστρούν…
Η ζέστη φλογίζει όλο και πιο πολύ το στάδιο, όταν ο κήρυκας καλεί τους αθλητές της πάλης. Οι θεατές στριμώχνονται στις δύο πλευρές του σταδίου που είναι κοντά στο σκάμμα. Τρεις Ελλανοδίκες εποπτεύουν και οι ραβδούχοι επιτηρούν με άγρυπνα μάτια μια τους αθλητές και μια τους θεατές. Καθώς αρχίζουν οι αγώνες μέσα στο στάδιο δημιουργείται πανδαιμόνιο. Ανακατεμένες επευφημίες και παροτρύνσεις, ακόμα και γέλια και πειράγματα. Παλεύουν τα ζευγάρια, αποχωρούν οι ηττημένοι, ξαναγίνονται ζευγάρια και στο τέλος οι δύο καλύτεροι συμπλέκονται για την τελική νίκη.

=====================================================
_____________________________________
Επιδοκιμασίες και αποδοκιμασίες του πλήθους
_____________________________________

Επιφωνήματα και φράσεις επιδοκιμασίας:
"Δράξε τους τα περιζώματα Διαγόρα", τον καιρό που ακόμη φορούσαν τα περιζώματα.
"Ένταύθα έσται ο τύμβος ο υμέτερος", κατά το νεοελληνικότερον "εδώ θα γίνει ο τάφος σας".
"Ίθι καλλίδρομε", εμπρός καλλίδρομε.
"Ίθι μεγάλε", εμπρός μεγάλε
"Τήνελλα καλλίνικοι", έκφραση που έλεγαν στους νικητές κατά την επίδοση του επάθλου.
"Ευ γε νικητά", μπράβο νικηταρά.
"Ευοί ωκύποδα", μπράβο γοργοπόδαρε.
"Ζήθι της πόλεώς μας πρωταθλητά και ευεργέτα".
"Ζήτωσαν οι ήρωές μας".
"Τήνελλα καλλίνικε", η λέξη "τήνελλα" σχηματίστηκε από τον ποιητή Αρχίλοχο προς απομίμηση του ήχου χορδής κιθάρας. Ο Αρχίλοχος χρησιμοποίησε τη λέξη αυτή στην αρχή ενός επινικίου του ύμνου στον Ηρακλή που έλεγε "τήνελλα, ω Καλλινικε, χαίρε…". Γι' αυτόν τον λόγο οι λέξεις "τήνελλα καλλίνικε" καθιερώθηκαν ως επευφημία προς τους νικητές των αγώνων.

Επιφωνήματα και φράσεις αποδοκιμασίας:
"Ουαί, ουαί"
"παπαί, παπαί, απαπαπαπαί"
"Φευ νυκτιπαταιπλάγιε αθλητά", φύγε (εγκατάλειψε) αθλητή που κατά τη διάρκεια της νύχτας περπατάς σε πλάγιες οδούς.
"ιώ, ιώ, ιώ".
"ιού, ιού".
"Άγαν βαρύς ο στίβος", πολύ δύσκολο το αγώνισμα, προτροπή για εγκατάλειψη.

=====================================================

http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/comp.html
Αμέσως μετά αρχίζει το αγώνισμα της πυγμής, ενώ το πλήθος ακούραστο εγκωμιάζει τους νικητές, ειρωνεύεται τους άτυχους και πάσχει για τους δικούς του που απέτυχαν. Τα ίδια γίνονται και στην διεξαγωγή του παγκρατίου, ενός αγώνα στον οποίο οι αθλητές αγωνίζονται "πυξ-λαξ", με μπουνιές και κλωτσιές.
Η Ολυμπιάδα φτάνει σιγά σιγά στο τέλος της με το αγώνισμα του οπλίτη δρόμου. Οι δρομείς αγωνίζονται γυμνοί, όπως άλλωστε και οι άλλοι αθλητές, αλλά φέροντες δόρυ, βαριά ασπίδα και κράνος επί της κεφαλής. Με την οπλιτοδρομία, το τελευταίο αγώνισμα της Ολυμπιάδας, λήγει -συμβολικά βέβαια- η εκεχειρία. Στην πραγματικότητα θα κρατήσει ένα ακόμη χρονικό διάστημα, αρκετό για να επιστρέψουν οι αθλητές και οι θεατές στις πατρίδες τους με ασφάλεια.

Το τέλος των αγώνων
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/truce.html

Από προσκύνημα των θεών είχε αρχίσει η Ολυμπιάδα, με θυσίες και ευχαριστίες στους θεούς τελειώνει. Οι νικητές-αθλητές με το κλαδί του φοίνικα στο χέρι συγκεντρώνονται στο ναό του Δία. Ο κήρυκας φωνάζει ένα ένα τα ονόματα των νικητών, κορυφώνοντας την δόξα που νιώθουν οι αθλητές-ήρωες, και οι ιδιαίτερες πατρίδες τους. Είναι η στιγμή κατά την οποία ο πρεσβύτερος των Ελλανοδικών τους στεφανώνει. "Τήνελλα Καλλίνικε! Τήνελλα Καλλίνικε!" φωνάζει το πλήθος…
Το μεσημέρι οι Ηλείοι παραθέτουν στο Πρυτανείο γεύμα στους νικητές όλων των αγωνισμάτων και το βράδυ στρώνονται μεγάλα τραπέζια από τις αντιπροσωπείες των πόλεων και από τους πλούσιους φιλάθλους που θέλουν να τιμήσουν νικητές.
Ως αργά το βράδυ η ήρεμη κοιλάδα της Ολυμπίας αντηχεί από τραγούδια και ξεφαντώματα, από ύμνους και παιάνες, από ευχές και συγχαρητήρια. Είναι η στιγμή που άλλοι θα κοιμηθούν κάτω από τις δάφνες και άλλοι κάτω από τις ιτιές. Η κορυφαία στιγμή των Ολυμπιακών αγώνων. Η ένδοξη επιστροφή στην πατρίδα και η αρχή της προετοιμασίας για τους επόμενους Ολυμπιακούς δεν είναι καθόλου μακριά. Η Ολυμπιάδα του 396 π.Χ. έχει μόλις λήξει…

Σε αυτό το ταξίδι δεν θα μπορούσαμε παρά αδρομερώς να περιγράψουμε τους Ολυμπιακούς. Περισσότερες λεπτομέρειες για τα αθλήματα, την διεξαγωγή των αγώνων, τους κανονισμούς, τη χρονολόγηση και φυσικά για τους Ολυμπιονίκες της αρχαίας εποχής υπάρχουν στον ψηφιακό δίσκο που συνοδεύει το περιοδικό.
Τί ήταν όμως αυτό που έκανε τους ελληνικούς Ολυμπιακούς αγώνες μοναδικούς στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού; Ήταν η θρησκευτική ευλάβεια και αυστηρότητα με την οποία οι Ηλείοι εφάρμοζαν τους κανονισμούς. Ήταν το γεγονός ότι οι κριτές ήταν αδέκαστοι και το ότι οι αθλητές αγωνίζονταν με την ευθυτένεια και την καθαρότητα του "καλού αγώνα" του "ευ αγωνίζεσθαι". Ενός αγώνα στον οποίον μετέχουμε άπαντες, καθώς, όπως άλλωστε λέει ο Τίτος Λουκρήτιος Κάρος στο έργο του "De rerum natura" (Περί φύσεως), "οι άνθρωποι είμαστε σαν δρομείς (λαμπαδηδρόμοι), οι οποίοι αφού διανύσουν τον δρόμο τους, παραδίδουν την λαμπάδα της ζωής στους επερχόμενους", "et quasi cursores vitae lampada tradunt" (De rerum natura II, 79). Τι κρίμα που δεν υπάρχουν οι Ελλανοδίκες και οι κριτές για να μας εποπτεύουν, όλους, με την ίδια αυστηρότητα όπως τότε…

________________________________

Διαδικτυακός τόπος για τον Ελληνικό και τον Διεθνή στίβο, το αρχαιότερο όλων των αγωνισμάτων, από Έλληνες αθλητές στίβου του Α.Ο. Φιλοθέης που είναι συνεχιστές της παραδόσεως του αγώνα δρόμου σταδίου. Η ενημέρωση του τόπου όσον αφορά στα σύγχρονα γεγονότα είναι διαρκής και υπάρχει πλούσια ιστοσελίδα δεσμών για όλα τα αρχαία και σύγχρονα θέματα. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι είναι ο διαδικτυακός τόπος που λαμβάνει πρώτος στην Ελλάδα τα δελτία τύπου και τις ανακοινώσεις της Διεθνούς Ομοσπονδίας Στίβου (IIAF).
http://www.athletix.gr

Τόπος για τους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες από το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, ένα από τα πρώτα φιλόδοξα σχέδια του Ιδρύματος που όμως εγκαταλείφθηκε, μάλλον νωρίς, και δεν συνεχίστηκε να εμπλουτίζεται όπως τα υπόλοιπα θέματα του ιδίου κόμβου. Στη διεύθυνση αυτή θα βρείτε, στα ελληνικά, όλη τη διαδρομή του Αθλητισμού στη γη από τους Προϊστορικούς, τους Ιστορικούς αλλά και τους μετέπειτα χρόνους.
http://www.fhw.org/projects/olympics/gr

Το πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας ανελίσσει την ιστορία των Ολυμπιακών και τα παραλειπόμενα των αγώνων της αρχαιότητας.
http://www.upenn.edu/museum/Olympics/

Ο Διαδικτυακός τόπος του Περσέα είναι ιδιαίτερα πλούσιος σε υλικό, με φωτογραφίες αγγείων για τα αγωνίσματα των Ολυμπιακών και ιστορίες από ολυμπιονίκες αθλητές.
http://perseus.csad.ox.ac.uk/Olympics/

Πηγές:
Οι Ολυμπιακοί αγώνες στην αρχαία Ελλάδα. Αρχαία Ολυμπία και Ολυμπιακοί αγώνες. Εκδοτική Αθηνών Α.Ε. 1982.
Ο Αστερίκιος εν Ολυμπία (στα αρχαία ελληνικά). Μαμούθ Κόμιξ 1992.
Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια. Εκδόσεις Πυρσός. Τόμοι 2 και 18.
Ολυμπία. Οδηγός του Μουσείου και του Ιερού. Α. και Ν. Γιαλλούρη. Εκδοτική Αθηνών Α.Ε. Αθήνα 1999.
Ολυμπία και Ολυμπιακοί αγώνες. Μύθος και ιστορία, ο αρχαιολογικός χώρος, το μουσείο, σύγχρονες Ολυμπιάδες, αφίσες και σήματα. Εκδόσεις Τουμπής Α.Ε. Αθήνα 1999.
T. Lucreti Cari "De rerum natura". Lipsiae: in aedibus B.G. Teubneri.
Φλάβιος Φιλόστρατος "Γυμναστικός". Εκδόσεις Loeb.

Άθλημα
Το αγώνισμα που απαιτεί την καταβολή σωματικών κυρίως δυνάμεων και δεξιοτήτων στο πλαίσιο ανταγωνισμού, για την επίτευξη όσο το δυνατόν καλύτερων επιδόσεων ή απλώς αναψυχής.
Ετυμολογία: προέρχεται από το αρχαίο ρήμα "αθλώ".

Άθληση
Το να ασχολείται κανείς με άθλημα, αγώνισμα. Επίπονη προσπάθεια σωματική και ψυχική δοκιμασία για την κατάκτηση του επιδιωκόμενου σκοπού.
Ετυμολογία: προέρχεται από τον μεταγενέστερο τύπο "άθλησις" που κατάγεται με την σειρά του από το ρήμα "αθλώ". Κατά τον μεσαίωνα η λέξη άθλησις δήλωνε το μαρτύριο και τη δοκιμασία στην οποία είχαν υποβληθεί ορισμένοι άνθρωποι προτού λάβουν τον χαρακτηρισμό του αγίου.

Αθλητής
Το πρόσωπο που ασχολείται συστηματικά με τον αθλητισμό, επαγγελματικά ή ερασιτεχνικά.

Αθλητικός
Αυτός που σχετίζεται με τα αγωνίσματα που γυμνάζουν το σώμα και τις οργανωμένες δραστηριότητες σχετικά με αυτά.

Αθλητικό πνεύμα
Είναι το να αγωνίζεται κανείς με τίμιο τρόπο και η διάθεση αναγνωρίσεως του καλύτερου, του πιο ικανού.

Αθλητικό ιδεώδες
Το να αγωνίζεται κανείς για τη νίκη δίνοντας προτεραιότητα στη συμμετοχή, στον ευγενή συναγωνισμό και στη συνολική καλλιέργεια του ανθρώπου μέσα από τον αθλητισμό.

Αθλητική αγωγή
Το σχολικό μάθημα το οποίο αποσκοπεί στην εξοικείωση των μαθητών με τον αθλητισμό και την καλλιέργεια του αθλητικού πνεύματος.

Αθλητισμός
Η συστηματική ενασχόληση και επίδοση σε αθλητικά αγωνίσματα.
Ετυμολογία: ελληνογενής όρος με επίδραση του γαλλικού "athle/tisme".

Άθλιος
Αυτός που βρίσκεται σε εξαιρετικά κακή κατάσταση, που προκαλεί δυσάρεστα συναισθήματα (λύπης, συμπάθειας, οίκτου κ.ά.). [Δείτε και τη λέξη "άθλος"].
Ετυμολογία: προέρχεται από το αρχαίο αέθλιος "διεκδικητής επάθλου". Η σημασία "αξιολύπητος" προήλθε πιθανώς από την συμπάθεια που γεννά η έντονη προσπάθεια του αγωνιζόμενου να κατακτήσει το έπαθλο.

Άθλο
Η επιβράβευση για νίκη ή διάκριση σε αγώνα ή διαγωνισμό.
Συνώνυμα: γέρας, βραβείο, αριστείο, έπαθλο. [Δείτε και τη λέξη "άθλος"].
Ετυολογία: προέρχεται από την αρχαία λέξη "άεθλον".

Αθλοθέτης
Το πρόσωπο που καθιερώνει ή διαθέτει τα έπαθλα για τους νικητές αγώνων ή διαγωνισμών.
Ετυμολογία: προέρχεται από το "άθλον" + "θέτης" του ρήματος "τίθημι" (καθιερώνω).

Αθλοπαιδιές
Οι αθλητικές δραστηριότητες για σωματική άσκηση και ψυχαγωγία. Αθλητικά παιχνίδια.
Συνώνυμο: σπορ.
Ετυμολογία: "άθλος" + "παιδιά" (παχνίδι).

Αθλοπαιδιές-σπορ
Το ουσιαστικό "αθλοπαιδιά" (συνήθως στον πληθυντικό "αθλοπαιδιές") είναι νεότερη λέξη (του 1896) και δηλώνει τα αθλητικά ομαδικά παιχνίδια που συνδυάζουν την ψυχαγωγία με την άθληση. Ας σημειωθεί ότι η αγγλική λέξη sport (που πέρασε στην ελληνική μέσω της γαλλικής, εξού και η δήλωσή της ως σπορ και όχι σπορτ), την οποία αποδίδει το αθλοπαιδιές, προέρχεται από το disport (dis + port παραβάλτε το γαλλικό porter "φέρω") που σήμαινε "διασκέδαση, ξεγνοιασιά" (αρχική σημασία "δεν φέρω, δεν μεταφέρω", άρα "αφήνω κατά μέρος, το ρίχνω έξω").

Άθλος
Μεγάλο, επίπονο και σπάνιο κατόρθωμα, επίτευγμα. Όταν χρησιμοποιείται στον πληθυντικό συνήθως έχει ειρωνική σημασία και σημαίνει "αρνητικές επιδόσεις, κατορθώματα". [Δείτε και τη λέξη "αγώνας"].
Ετυμολογία: προέρχεται από το αρχαίο "άθλος" < "άεθλος".

Άθλος-άθλιος-άθλο-έπαθλο-βραβείο
Οι λέξεις άθλος και άθλο είναι ομηρικές. Στη διαχρονική χρήση των λέξεων, "άθλος" ήταν "ο αγώνας (για νίκη και βραβείο)" και "άθλο" το "βραβείο του αγώνα". Το δεύτερο (από τον Ευριπίδη και εντεύθεν) δηλώνεται και με τη λέξη έπαθλο (σε πληθυντικό αρχικά: έπαθλα), ενώ από τους μετακλασικούς χρόνους (στον Μένανδρο, 4ος-3ος αιώνας π.Χ.) εμφανίζεται η λέξη "βραβείο" που προέρχεται από το "βραβεύς" και σημαίνει "κριτής αγώνων". Η δυσάρεστη, από την ένταση και την κόπωση, κατάσταση του αθλητή στους "άθλους", τα αγωνίσματα για την απόκτηση του "άθλου", του επάθλου, οδήγησαν στη σημασία "δυστυχής, αξιολύπητος" της λέξης "άθλιος". Δηλαδή συνέβη και εδώ ό,τι με το όνομα "αγών" που οδήγησε στην "αγωνία". [Δείτε και τη λέξη αγώνας].

Αθλούμαι
Ρήμα αμετάβατο και αποθετικό που σημαίνει "γυμνάζομαι, επιδίδομαι στον αθλητισμό".
Ετυμολογία: προέρχεται από το αρχαίο ρήμα αθλούμαι < αθλώ < άθλος.

Αθλοφόρος
Νικητής τροπαιούχος. Αυτός που δίνει βραβεία: αγώνες αθλοφόροι.

Αγώνας
Επίπονη, κοπιώδης προσπάθεια για την επίτευξη ενός σκοπού. Ο οργανωμένος διαγωνισμός μεταξύ αθλητών σε συγκεκριμένο άθλημα. Η αναμέτρηση αντίπαλων ομάδων που διεκδικούν τη νίκη στο πλαίσιο οργανωμένου πρωταθλήματος. Στον πληθυντικό "αγώνες" είναι οι οργανωμένες αναμετρήσεις, κυρίως μεταξύ αθλητών ή αθλητικών αντιπροσωπειών από πολλούς συλλόγους, ή κράτη. Συνεκδοχικά, οι παραπάνω αναμετρήσεις ως επίσημη διοργάνωση π.χ. Αθήνα 2004, οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Κάθε είδους οργανωμένοι διαγωνισμοί ή αναμετρήσεις σε οποιοδήποτε πεδίο.
Συνώνυμο: διαγωνισμοί.
Ετυμολογία: προέρχεται από το αρχαίο "αγών" το οποίο με τη σειρά του προέρχεται από το ρήμα "άγω". Η αρχική σημασία ήταν "συνάθροιση, συγκέντρωση προσώπων", επεκτάθηκε στη (συγκεκριμένη) συγκέντρωση για τη διεξαγωγή αθλητικών αγωνισμάτων και, γενικότερα, στην άμιλλα και στον ανταγωνισμό που προέκυπτε. Η νεοελληνική σημασία υπήρχε ήδη στην αρχαία.

Αγώνας-αγωνία-αγωνίζομαι
Όπως φαίνεται και από την ετυμολογία των λέξεων ο "αγών" ξεκινά ως αποτέλεσμα του "άγω", ήτοι ως "συγκέντρωση, συνάθροιση" θεών, ανθρώπων, πλοίων κ.ά., για να εξελιχθεί ήδη στον Όμηρο σε "συγκέντρωση για άμιλλα, για αγωνισμό", σε αγώνες με τη σημερινή σημασία. Έτσι πρώιμα πλάσσεται και το ρήμα "αγωνίζομαι", με παράγωγα τα "αγώνισμα, αγωνιστής και αγωνιστικός". Το επόμενο βήμα ήταν να δώσει ο "αγών" την αγωνία, "τον ανταγωνισμό, τον διαγωνισμό για την νίκη ακόμη και την γυμναστική άσκηση", που λόγω της ψυχικής έντασης, της συγκίνησης και του άγχους που γεννά ο ανταγωνισμός στους αγώνες, σήμανε μεταφορικά στον Δημοσθένη πρώτα και στον Αριστοτέλη την "αγωνία", όπως τη χρησμιμοποιούμε και σήμερα. Μέσω της εκκλησιαστικής Λατινικής το "αγωνία" πέρασε εν συνεχεία στις διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες, λ.χ. αγγλικό "agony", γαλλικο "agonie", γερμανικό "Agonie".

Αγωνίζομαι
Ρήμα αμετάβατο και αποθετικό που σημαίνει "καταβάλω έντονη και επίμονη προσπάθεια για την επίτευξη ενός σκοπού, συμμετέχω σε αγώνα διαγωνίζομαι".
Συνώνυμα: συναγωνίζομαι, παραβγαίνω, ανταγωνίζομαι, αναμετρούμαι, αμιλλώμαι.

Αγώνισμα
Άθλημα, αθλητικός αγώνας. Μεταφορικά, οτιδήποτε κατακτάται με δύσκολη προσπάθεια.
Συνώνυμο: σπορ.

Αγωνιστής
Αυτός που καταβάλλει επίμονη και σκληρή προσπάθεια για την επίτευξη ενός σκοπού.

Ακόντιο
Το αρχαιοελληνικό ακόντιο ήταν ένα όπλο που είχε ένα κοντάρι και μια μεταλλική αιχμή που του επέτρεπε να σφηνώνεται στο έδαφος όταν προσγειωνόταν.

Άκων, ακοντιστής, αγκύλη
Ο άκων είναι ένα ελαφρύ κοντάρι, που εξσφενδονίζεται από τον ακοντιστή με τη βοήθεια της αγκύλης, μιας λωρίδας από δέρμα που σχημάτιζε θηλειά, μήκους περίπου δύο μέτρων.

Αλτήρας
Ο αλτήρας είναι ένα μικρό βάρος που χρησιμοποιούσαν οι άλτες για να βελτιώσουν την επίδοσή τους.

Απήνη
Τύπος αρματοδρομίας με δύο ημίονους (εμφάνιση το 500 περίπου π.Χ.).

Αποβάτης, αναβάτης
Αποβάτης κυριολεκτικά σημαίνει "αυτός που ξεπεζεύει" και χρησιμοποιείται για να περιγράψει έναν οπλισμένο πολεμιστή που πηδάει από ένα άρμα εν κινήσει. Αναβάτης κυριολεκτικά σημαίνει "κάποιος που ανεβαίνει", αλλά συνήθως αναφέρεται στους ιππείς. Η λέξη "αναβάτης" συνήθως χρησιμοποιείται ως συνώνυμο του "αποβάτη".

Αυλός, αυλωδός, αυλητής
Ο αυλός μπορεί να είναι οποιοδήποτε ξύλινο όργανο, αλλά συνήθως αναφέρεται στη διπλή φλογέρα. Ο αυλωδός είναι ο τραγουδιστής που συνοδεύεται από τον αυλό. Ο αυλητής είναι ο παίκτης του αυλού.

Γυμνάσιο
Το γυμνάσιο είναι χώρος άσκησης όπου οι αθλητές ασκούνταν γυμνοί με συνοδία αυλού και παρουσία των γυμναστών. Ο Παυσανίας αναφέρει χαρακτηριστικά ότι για να χαρακτηριστεί ένας οικισμός ανθρώπων ως πόλη (εννοείται πόλη-κράτος) πρέπει να έχει αγορά, αρχείο, γυμνάσιο και θέατρο.

Δέκαθλο
Σύνθετο αθλητικό αγώνισμα στίβου που περιλαμβάνει δέκα αθλήματα: δρόμο 100, 400, 1.500 μέτρων, 110 μέτρων μετ' εμποδίων, ακόντιο, δίσκο, σφαίρα, σφύρα, άλμα εις ύψος, άλμα εις μήκος.
Ετυμολογία: ελληνογενής μεταγενέστερος όρος (αγγλικό decathlon). Εν αντιθέσει με το αρχαίο πένταθλον, το δέκαθλο είναι νεότερο αγώνισμα.

Δίαυλος
Ο δίαυλος ήταν ένας αγώνας δρόμου που ήταν δυο φορές το Στάδιο σε μήκος, ήτοι περίπου το αντίστοιχο των 400 μέτρων.

Δόλιχος
Ο δόλιχος ήταν αγώνας αποστάσεως, το αντίστοιχο των σημερινών 2.000 μέτρων.

Εκεχειρία
Ιερή ανακωχή που ίσχυε καθ' όλη τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων.

Ελλανοδίκης
Στην αρχαιότητα ήταν ο κριτής αγώνων και δη των Ολυμπιακών, μέλος της φερώνυμης επιτροπής των Ελλανοδικών.
Ετυμολογία: προέρχεται από το αρχαίο "Ελλανοδίκαι" που ήταν τύπος της δωρικής διαλέκτου αντί του αττικού "Ελληνοδίκαι" ("Έλλην"+"Δίκη").

Έμβολο
Ένα λίθινο ή ξύλινο χώρισμα που χρησιμοποιόταν για να χωρίσει το στίβο όπου γίνονταν αρματοδρομίες.

Ηραία
Αγώνας δρόμου για γυναίκες στην Ολυμπία προς τιμήν της θεάς Ήρας.

Ηρακλής
Έλληνας ήρωας, φημισμένος για τη μεγάλη του δύναμη και τους δώδεκα άθλους που εκτέλεσε.

Θεοδόσιος Α΄
Βυζαντινός αυτοκράτορας που απαγόρευσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες το 393 μ.Χ.

Ιμάντες
Λωρίδες από δέρμα βοδιού που τύλιγαν οι πυγμάχοι γύρω από τις πρώτες κλειδώσεις των δαχτύλων, τις παλάμες, τους καρπούς και το βραχίονα. Αργότερα, προστέθηκαν λωρίδες από σκληρότερο δέρμα γύρω από τις κλειδώσεις για να γίνουν τα χτυπήματα δυνατότερα.

Ιμάτιον
Το ιμάτιον είναι ένας μανδύας ή κάπα.

Ίππιος δρόμος
Ο ίππιος δρόμος είναι ένας αγώνας μικρής απόστασης, μήκους τεσσάρων σταδίων ή 800 αρχαίων ποδιών.

Ιπποδρόμιο
Το ιπποδρόμιο είναι ο στίβος για τα ιππικά αγωνίσματα.

Ολύμπια
Οι Ολυμπιακοί αγώνες της αρχαιότητας.
Ετυμολογία: τα Ολύμπια (ιερά), επειδή οι αγώνες γίνονταν προς τιμήν του Ολυμπίου Διός.

Ολυμπία
Η Ολυμπία, στη βορειοδυτική χερσόνησο της Πελοποννήσου, ήταν σημαντικό θρησκευτικό κέντρο και η βάση των Ολυμπιακών Αγώνων, της πιο σημαντικής γιορτής του αρχαιοελληνικού κόσμου. Οι αγώνες ιδρύθηκαν επισήμως το 776 π.Χ. και τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια. Βρίσκεται σε μία μικρή κοιλάδα του ποταμού Αλφειού στον νομό Ηλείας, όπου στην αρχαιότητα βρισκόταν το περίφημο ιερό του Διός. Το άγαλμα του Διός στην Ολυμπία ήταν ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου.
Ετυμολογία: προέρχεται από το όρος Όλυμπος, κατοικία των δώδεκα Θεών.

Ολυμπιάδα
Οι Ολυμπιακοί αγώνες. Στην αρχαία Ελλάδα ήταν επίσης η χρονική περίοδος των τεσσάρων ετών που μεσολαβούσε μεταξύ δύο διαδοχικών Ολυμπιακών Αγώνων και αποτελούσε τη βασική χρονολογική μονάδα, με αφετηρία την πρώτη επίσημη διοργάνωση των αγώνων το 776 π.Χ. Ως Ολυμπιάδα νοείται κάθε διοργάνωση Ολυμπιακών Αγώνων. Η πρώτη σύγχρονη Ολυμπιάδα έγινε το 1896 στην Αθήνα.

Ολυμπιακοί αγώνες
Στην αρχαιότητα ήταν οι σημαντικότεροι πανελλήνιοι αθλητικοί αγώνες οι οποίοι ήταν αφιερωμένοι στον Δία και τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια στην Ολυμπία, είχαν δε τόσο μεγάλη αίγλη, ώστε κατά τη διάρκειά τους διακόπτονταν οι πολεμικές επιχειρήσεις. Σήμερα είναι η μεγαλύτερη σύγχρονη διεθνής αθλητική διοργάνωση, η οποία πραγματοποιείται κάθε τέσσερα χρόνια σε διαφορετική χώρα με συμμετοχή αθλητών από ολόκληρο τον κόσμο και περιλαμβάνει πολλά αγωνίσματα.

Ολυμπιακή φλόγα
Η φλόγα-σύμβολο των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων που μένει αναμμένη καθ' όλη τη διάρκειά τους. Η αφή της γίνεται από το ιερό της Ολυμπίας λίγο πριν από την έναρξη της κάθε Ολυμπιάδας.

Ολυμπιονίκης
Ο νικητής ή η νικήτρια σε Ολυμπιακούς Αγώνες: χρυσός, αργυρός ή χάλκινος ολυμπιονίκης.

Ολυμπισμός
Οι αρχές που συνθέτουν το ολυμπιακό πνεύμα με κυριότερη το ιδεώδες της έντιμης προσπάθειας και της ευγενούς άμιλλας.
Ετυμολογία: ελληνογενής μεταγενέστερος όρος, παραβάλτε και το γαλλικό olympisme.

Παγκράτιον
Το παγκράτιο είναι ένα αρχαιοελληνικό αγώνισμα που συνδύαζε την πάλη και την πυγμαχία χωρίς περιορισμούς εκτός από τα δαγκώματα και τις σουβλιές στα μάτια.

Παλαίστρα
Η παλαίστρα ήταν ο χώρος όπου ασκούνταν οι αθλητές για τους αγώνες.

Παναθήναια
Τα Μικρά ή Μεγάλα Παναθήναια ήταν οι γιορτές που γίνονταν προς τιμήν της Αθηνάς στα υποτιθέμενα γενέθλιά της την 28η του Εκατομβαιώνος (σχεδόν συμπίπτει με τον Ιούλιο του δικού μας ημερολογίου) και γιορτάζονταν κάθε τέταρτη χρονιά με ιδιαίτερη λαμπρότητα (τα Μεγάλα Παναθήναια).

Πένταθλο
Σύνθετο άθλημα της κλασικής αρχαιότητας, το οποίο περιελάμβανε πέντε επιμέρους αγωνίσματα, τρία ελαφρά -άλμα, δρόμο και ακόντιο- και δύο βαρέα -δίσκο και πάλη. Εκτός του αρχαίου πεντάθλου υπάρχει και σύγχρονο ομώνυμο άθλημα που διεξάγεται κυρίως από γυναίκες και περιλαμβάνει πέντε ατομικά αγωνίσματα: δρόμο εκτατό μέτρων μετ' εμποδίων, σφαιροβολία, άλμα εις ύψος, άλμα εις μήκος και δρόμο οκτακοσίων μέτρων. [Δείτε και τη λέξη δέκαθλο].
Ετυμολογία: από το αρχαίον πένταθλον "πέντε" + "άθλον" / άεθλον "έπαθλο", αγώνισμα (Δείτε και τη λέξη άθλος).

Πίνδαρος
Λυρικός ποιητής του 6ου και 5ου αιώνα π.Χ., του οποίου οι επινίκιες ωδές απαθανατίζουν νικητές στην Ολυμπία, τους Δελφούς, τα Ίσθμια και τη Νεμέα.

Πίρος
Χάλκινο έλασμα που στερέωνε τον τροχό στον άξονα του άρματος.

Σπονδοφόροι
Αγγελιαφόροι που μετέφεραν την αναγγελία της ιερής εκεχειρίας και ανακοίνωναν την ημερομηνία των Ολυμπιακών Αγώνων. Για να διασφαλίζεται η τήρηση της εκεχειρίας και των σπονδών το Ιερόν της Ολυμπίας συνεργαζόταν στενά με το μαντείο των Δελφών. Έτσι όποιος δεν τηρούσε την εκεχειρία και τις επιταγές των σπονδοφόρων κινδύνευε να βρεθεί χωρίς χρησμό σε μια ενδεχόμενη πολιτειακή κρίση.

Στάδιο
Ένα στάδιον έχει μήκος 200 αρχαία πόδια. Η λέξη αρχικά σήμαινε μονάδα μέτρησης ισοδύναμη με 600 πόδια, που ήταν το μήκος του αγώνα δρόμου στους αρχαίους Ολυμπιακούς και το συνολικό μήκος των αρχαιοελληνικών σταδίων, έτσι έδωσε το όνομά του στον αγώνα δρόμου της ίδιας απόστασης. Είναι μια ειδική κατασκευή για αθλητικούς αγώνες και άλλες εκδηλώσεις με κοινό.
Στο αρχαίο Στάδιο χωρούσαν περίπου 45.000 θεατές οι οποίοι κάθονταν απευθείας στο έδαφος. Οι θεατές παρακολουθούσαν τους αγώνες ασκεπείς, κάτω από τον δυνατό ήλιο του Ιουλίου, καθ' όλη την διάρκεια της μιας ημέρας που αρχικώς διαρκούσαν.

Στλεγγίδα
Ειδικά επιμήκη σκεύη, χάλκινα ή σιδερένια που χρησιμοποιούσαν οι αθλητές για τον καθαρισμό του σώματός τους από το λάδι, τη σκόνη, την άμμο και τον ιδρώτα που έριχναν πάνω τους κατά την άθλησή τους. Η στλεγγίδα ήταν ένα εργαλείο που χρησιμοποιόταν για να τρίβουν το δέρμα μετά το μπάνιο.

Συνωρίς
Τύπος αρματοδρομίας είτε με δύο άλογα (αρχίζοντας το 408 π.Χ.) είτε με δύο πουλάρια (αρχίζοντας το 268 π.Χ.).

Τέθριππο
Τύπος αρματοδρομίας, είτε με τέσσερα άλογα (αρχίζοντας το 680 π.Χ.) είτε με τέσσερα πουλάρια (αρχίζοντας το 384 π.Χ.).

Τρίποδας
Ο τρίποδας ήταν μια βάση με τρία πόδια που συχνά προσφερόταν ως έπαθλο στους αρχαιοελληνικούς αγώνες. Ήταν μεγάλος και οι νικητές των Ολυμπιακών αγώνων τον έφεραν στους ώμους τους επιστρέφοντας στην πατρίδα.

_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________

Χρονολόγιον

3000 π.Χ.
Στην Αίγυπτο κατά την τρίτη χιλιετία π.Χ. και περισσότερο στη δεύτερη, ήταν γνωστά πολλά αθλητικά παιχνίδια. Σε παραστάσεις τοιχογραφιών και αναγλύφων βλέπουμε άντρες να παλεύουν ή να σηκώνουν βάρη, παράλληλα με άλλες ασκήσεις, με σφαίρες, με ραβδιά και μαχαίρια στην ξηρά ή στον Νείλο σε βάρκες, που μόνο σαν παιχνίδια θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν.
Έτσι διασκέδαζαν οι κατώτερες αλλά κι οι ανώτερες τάξεις, ακόμη κι ο ίδιος ο Φαραώ, του οποίου συχνά εκθειάζονται οι υπερφυσικές ικανότητες στο τόξο, στην ίππασία ή στην πλοήγηση. Όλα αυτά όμως, όπως και τα ανάλογα αθλητικά παιχνίιδα στην Ανατολή, δεν έχουν τίποτε ουσιαστικά κοινό με τους ελληνικούς αγώνες, πέρα από τη φυσική έφεση για άσκηση ενός γερού νεανικού σώματος. Μοναδικός στόχος αυτών των επιδείξεων ήταν η διασκέδαση ενός φιλοθεάμονος κοινού και όχι η εξυπηρέτηση κάποιου ιδανικού, αναλόγου με τη μεταγενέστερη ελληνική ολυμπιακή ιδέα.

2000 π.Χ.
Στην Κρήτη, στο πλαίσιο του υψηλού πολιτιστικού επιπέδου που έφτασε το νησί στο πρώτο μισό της δεύτερης χιλιετίας π.Χ. εγγράφονται και οι αθλητικές εκδηλώσεις: όχι μόνο η απλή άσκηση του σώματος για να σχηματιστούν λυγερά κορμιά με λεπτή μέση, αλλά και διάφορες περίπλοκες ασκήσεις που προϋποθέτουν μακριά τεχνική εξάσκηση. Όπως και σε άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις έτσι και στο θέμα του αθλητισμού η Κρήτη βρίσκεται στο μετάιχμιο ανάμεσα στους ανατολικούς λαούς και στην Αίγυπτο από τη μία πλευρά, και στην μυκηναϊκή Ελλάδα από την άλλη. Στην Κρήτη συναντάμε τις πρώτες ενδείξεις του μετέπειτα αθλητικού πνεύματος. Εκεί τα παιχνίδια που ξέρουμε από την Αίγυπτο και την Ανατολή εξελίσσονται αργά σε διακριβωμένα με κανόνες αθλήματα, που εκτός από την επίδειξη δεξιότητας σχετίζονται και με θρησκευτικές εκδηλώσεις. Παιγνίδια, γυμνάσματα και αθλήματα που είναι γνωστά στην Κρήτη είναι το κυβίστημα, τα ταυροκαθάψια, η πυγμή και η πάλη.

1500 π.Χ.
Στον Μυκηναϊκό πολιτισμό η εξέλιξη των αθλημάτων γίνεται γοργότερη. Τα αθλήματα στίβου κυριαρχούν, η τεχνική τους βελτιώνεται και νέα αθλήματα, πραγματικά αγωνίσματα πια, όπως ο δρόμος και η αρματοδρομία, παρουσιάζονται. Η εξέλιξη αυτή είναι συνάρτηση του γενικότερου χαρακτήρα της κοινωνίας, που έχει εντονώτερη πολεμική χροιά.
Οι αγώνες στίβου, όπως άλλωστε και το κυβίστημα και τα ταυροκαθάψια περνούν από την Κρήτη και στη Μυκηναϊκή Ελλάδα. Αντίθετα όμως με την Κρήτη, οι μαρτυρίες που έχουμε από τις περιορισμένες και συχνά συνοπτικές μυκηναϊκές παραστάσεις δεν είναι πολλές. Τα αγωνίσματα στίβου δεν διαφοροποιούνται στη μυκηναϊκή Ελλάδα και φαίνεται πως εκτελούνται όπως και στην Κρήτη. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί πως οι αγώνες στίβου, η πάλη και η πυγμή, κατέκτησαν ολόκληρο τον μυκηναϊκό κόσμο. Μυκηναίοι άποικοι μετέφεραν τα αγωνίσματα αυτά στην Κύπρο, όπου και συναντιούνται στην αγγειογραφία του 13ου αιώνα π.Χ.
Οι Μυκηναίοι δεν είναι μόνο οι εμπνευστές του αγώνα δρόμου, αλλά κι ενός ακόμη αγωνίσματος της αρματοδρομίας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι το άρμα δεν χρησιμοποιήθηκε στη Μυκηναϊκή Ελλάδα μόνο στον πόλεμο ή στο κυνήγι, αλλά ακόμα και στην τέλεση αγώνων. Παραστάσεις αρματοδρομιών φαίνεται πως αποδίδουν ήδη μερικές αναγλυφες επιτύμβιες στήλες από τις Μυκήνες χρονολογημένες στα μέσα στου 16ου αιώνα π.Χ., κι ακόμη μια σειρά αγγείων του 14ου και του 13ου αιώνα π.Χ. από την ηπειρωτική Ελλάδα τα νησιά και την Κύπρο.

1100 π.Χ.
Ο αθλητισμός και η αντίληψη για την άθληση επηρεάστηκαν από τις γενικές ανακατατάξεις στον ελλαδικό χώρο που οφείλονται στις μετακινήσεις των ελληνικών φύλων τον 11ο αιώνα π.Χ., δηλαδή στη λεγόμενη "κάθοδο των Δωριέων". Η παράδοση όμως που είχε εδραιωθεί στα μυκηναϊκά χρόνια όχι μόνο δεν χάθηκε αλλά συνεχίσθηκε, εξελίχθηκε και συμπληρώθηκε στους αιώνες που μεσολάβησαν από το τέλος των μυκηναϊκών χρόνων ως τα υστερογεωμετρικά χρόνια, εποχή των ομηρικών επών. Για αυτούς όμως τους αιώνες οι πληροφορίες μας είναι ελάχιστες και έμμεσες.
Τη συνέχιση και επιβίωση της μυκηναϊκής παραδόσεως ανιχνεύουμε κυρίως στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια -καθώς τα δύο έπη πολλές φορές απηχούν καταστάσεις και συνθήκες παλαιοτέρων εποχών- και στις παραστάσεις γεωμετρικών αγγείων. Άφθονα και συγκεκριμένα πια στοιχεία καθώς και λεπτομέρειες αγώνων έχουμε μόνο για την ομηρική κοινωνία.

1000 π.Χ.
Με τον Όμηρο και τον Ησίοδο ερχόμαστε σε επαφή με μια κοινωνία που ο αθλητισμός έχει εισδύσει σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής, δημόσιας και καθημερινής. Η αγάπη για την άθληση κυριαρχεί παντού: νέοι άνθρωποι χαίρονται την έντονη σωματική προσπάθεια, τρανοί αργηγοί και ήρωες αγωνίζονται να έρθουν πρώτοι ενώ γύρω ένα πλήθος -λαός ή στρατός- δονείται από ενθουσιασμό παρακολουθώντας τις επιδόσεις τους. Με λίγα λόγια βρισκόμαστε μπροστά σε μια κοινωνία που, παράλληλα με τα ηρωικά της ιδανικά, χαρακτηρίζεται και από ένα γνήσιο αθλητικό πνεύμα.
Η έφεση για την άθληση είναι διάχυτη και στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια. Την συναντάμε στις περιγραφές των αγώνων που έγιναν για να τιμηθεί ο νεκρός Πάτροκλος -τα άθλα επί Πατρόκλω- στους αγώνες που οργάνωσαν οι Φαίακες για να διασκεδάσουν τη θλίψη του Οδυσσέα και σποραδικά σε μερικές άλλες περιπτώσεις. Όλοι οι ομηρικοί ήρωες λαχταρούν να διακριθούν στους αγώνες: κάθε ήρωας είναι και ένας αθλητής που προσπαθεί να ξεπεράσει τους άλλους

868 π.Χ.
Το πρώτο ιστορικό γεγονός το οποίο αφορά στην Ολυμπία είναι η συναφθείσα σύμβαση μεταξύ του Ηρακλείδου Ιφίτου, ηγεμόνα της Ήλιδας, του επίσης Ηρακλείδου Λυκούργου της Σπάρτης και του Κλεοσθένους της Πίσης. Με την σύμβαση αυτή η Ήλιδα αναγνωρίζεται ως ιερή και απρόσβλητη χώρα και θεσπίζεται η εκεχειρία κατά την ιερομηνία, κατά τον χρόνο δηλαδή της τελέσεως των αγώνων. Η σύμβαση αυτή περί εκεχειρίας χαράχθηκε κυκληδόν πάνω σε ένα χάλκινο δίσκο και, κατά τον Παυσανία, σωζόταν ακόμη μέχρι των ημερών του (200 μ.Χ.) στο Ηραίο της Ολυμπίας. Την ιστορικότητα του δίσκου βεβαιώνει και ο Αριστοτέλης).

800 π.Χ.
Η αρχαιότερη ελληνική επιγραφή που έχει σωθεί χαραγμένη επάνω σε ένα μικρό γεωμετρικό αγγείο του 8ου αιώνα π.Χ. είναι η ακόλουθη:
"ΗΟΣ ΝΥΝ ΟΡΧΕΣΤΟΝ ΠΑΝΤΟΝ ΑΤΑΛΟΤΑΤΑ ΠΑΙΖΕ ΤΟΤΟ [ΔΕΚΑΝ ΜΙΝ]"
Ος νυν ορχεστών πάντων αταλώτατα παίζει, τούτου […]
"όποιος από τους χορευτές όλους χορεύει πιο ανάλαφρα, αυτός να το πάρει (το αγγείο)".
Η επιγραφή είναι χαραγμένη πάνω σε ένα αγγείο (οινοχόη) που βρέθηκε στο Δίπυλο του Κεραμεικού κι έχει γραφή "κύκλω επί τα λαιά" (κυκλικώς από τα δεξιά προς τα αριστερά) σε προευκλείδειο αλφάβητο. Στο αλφάβητο αυτό, που χρησιμοποιήθηκε στην Αθηνα ως το 402 π.Χ. δεν δήλωναν με ξεχωριστά γράμματα τα η, ω και ου, ενώ η δασεία ήταν ξεχωριστό γράμμα, το Η.
Πως το μικρό αυτό αγγείο δόθηκε, ίσως μαζί με άλλα, βραβείο σε αγώνα χορού είναι πολύ πιθανό. Βέβαιο πάντως είναι πως το επίγραμμα επαινεί και θαυμάζει ένα χορευτή που ξεχωρίζει από όλους. Σύντομα, φαίνεται, η γνώση της γραφής απλώνεται στον ελληνικό κόσμο και δεν είναι συμπτωματικό πως τα πρώτα δείγματα ασκήσεων γραφής του αλφαβήτου από μαθητές, σύμφωνα με υποδείγματα δασκάλου, τα βρήκαμε πάλι στην Αττική και συγκεκριμένα στον Υμηττό.

776 π.Χ.
Ήδη από την αυγή της ιστορίας, μετά το 776 π.Χ., έτος της πρώτης Ολυμπιάδας, το Ιερό της Ολυμπίας είναι κιόλας πανελλήνιο και το κύρος του απλώνεται γοργά σε Ανατολή και Δύση. Οι νόμοι και οι κανονισμοί του γίνονται από την πρώιμη αρχαϊκή εποχή πανελλήνια αποδεκτοί και παραμένουν σεβαστοί σε όλη την αρχαιότητα από άτομα και κράτη, ακόμα και από τα ισχυρότερα του αρχαίου κόσμου.

700 π.Χ.
Το κύρος και η ισχύς της Ήλιδας παρουσιάζεται πολύ εξασθενημένο κατά το μεγαλύτερο μέρος του 7ου π.Χ. αιώνα. Ύστερα από αλλεπάλληλες ατυχείς συγκρούσεις με τους γείτονές της, προς τον Βορρά τους Δυμαίους και προς τον Νότο τους Πισάτες, χάνει η Ήλιδα αρκετά εδάφη που είχε κατακτήσει στους προηγούμενους αιώνες. Η κηδεμονία του Ιερού περιέρχεται τότε (κατά τον Στράβωνα στην 26η Ολυμπιάδα, δηλαδή στα 676 π.Χ.) και πάλι στους Πισάτες που με την αρχηγία δραστήριων βασιλέων (Παντολέων - Δαμοφών) και με την υποστήριξη του Φείδωνα του τυράννου τους Άργους, των Αρκάδων και των Μεσσηνίων, κυριαρχούν στη Ηλεία και στο Ιερό της Ολυμπίας. Ίσως τότε, κάτω από την επίδραση του Άργους προβάλλεται η λατρεία της Ήρας στην Άλτη και αποκτά η θεά το ναό της, τον αρχαιότερο στο Ιερό.

600 π.Χ.
Κατά τις αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα η Ήλιδα ανασυγκροτεί τις δυνάμεις της και προβαίνει σε ευρύτερες πολιτειακές και πολιτικές μεταβολές. Το αυστηρά ολιγαρχικό καθεστώς, αφού παραμέρισε βαθμιαία, ήδη από τον 9ο αιώνα π.Χ., τη μοναρχία, γίνεται τώρα μετριοπαθέστερο και μεγαλώνει τον αριθμό των μελών του. Το αξίωμα του Ελλανοδίκη δεν είναι πια κληρονομικό αλλά αιρετό, ανάμεσα σε όλους τους πολίτες της Ήλιδας.

570 π.Χ.
Με ανανεωμένες τις δυνάμεις της η Ήλιδα και με σύμμαχο τη Σπάρτη καταβάλλει οριστικά την Πίσα και αναλαμβάνει και πάλι την κηδεμονία του Ιερού, την οποία από τότε διατήρησε ως το τέλος των Αγώνων. Ποιός είπε ότι η εκεχειρία των αγώνων ήταν απαραβίαστη όσον αφορά στο έδαφος που τελούνταν οι ίδιοι οι Ολυμπιακοι αγώνες; Οι περιπέτειες συνεχίζονται…

500 π.Χ.
Η πιο ευτυχισμένη, πιο ήρεμη και πλουσιότερη σε πνευματικές επιτεύξεις περίοδος του Ιερού και ολόκληρης της Ηλείας αρχίζει από το 570 π.Χ. και συνεχίζεται και κατά το μεγαλύτερο μέρος του 5ου π.Χ. αιώνα. Στην περίοδο αυτή, όταν όλες οι Ελληνικές πόλεις δοκιμάζονταν από διαμάχες, εμφυλίους πολέμους και αναστατώσεις, οι Ήλειοι, με την προστασία του Δία και της ιερής εκεχειρίας, ζούσαν σε ευημερία και γαλήνη ως το τέλος του 5ου αιώνα π.Χ. Ακόμα και τα δραματικά γεγονότα των Περσικών πολέμων ελάχιστα άγγιξαν την ζωή τους.

425 π.Χ.
Από το τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. συντελείται βαθύτατη μεταβολή στη ζωή της χώρας. Οι Ηλείοι παύουν να μένουν ουδέτεροι στις διαμάχες των άλλων ελληνικών πόλεων. Ενεργοί σύμαχοι άλλοτε της Σπάρτης, άλλοτε της Αθήνας και άλλοτε άλλων πόλεων συμμερίζονται και τις συνέπειες των συγκρούσεων των συμμάχων τους. Εχθρικοί στρατοί εισβάλλουν από τότε συχνά στην ηλειακή χώρα, την λεηλατούν και φτάνουν ως το Ιερό της Ολυμπίας. Κακοδαιμονία και συμφορές δεν είναι τώρα σπάνια φαινόμενα.

364 π.Χ.
Οι Αρκάδες προσπαθούν να ανασυστήσουν το κράτος των Πισατών. Καταλαμβάνουν μάλιστα το Ιερό και οργανώνουν με τους Πισάτες τους αγώνες που συνέπεσαν με τη χρονιά αυτή. Σε λίγο όμως αποσύρονται και η κηδεμονία του Ιερού ξαναγυρίζει στους Ηλείους. Η Ολυμπιάδα αυτής της χρονιάς χαρακτηρίστηκε σαν να μην έγινε και πήρε, όπως και μερικές ανάλογες το όνομα "ανολυμπιάς".

338 π.Χ.
Η πολιτική εκμετάλευση των Αγώνων φτάνει στο αποκορύφωμά της όταν ο Φίλιππος ο Β' και ο Αλέξανδρος στήνουν το οικογενειακό τους μνημείο, το Φιλίππειο, μέσα στον ιερό χώρο μετά τη μάχη της Χαιρώνειας. Την ίδια τακτική εφάρμοσαν και οι διάδοχοι του Μ. Αλεξάνδρου, που θέλησαν να ενισχύσουν τη θέση τους στον Ελληνικό κόσμο με πλούσιες χρηματικές χορηγίες και αναθήματα στο ιερό.

146 π.Χ.
Οι Ρωμαίοι εμφανίζονται στην Ολυμπία σαν ελευθερωτές και ειρηνευτές του σπαρασσόμενου ελληνικού κόσμου και για πειστικότερη μάλιστα δικαιολόγηση της ανάμιξής τους στα ελληνικά πράγματα ζητούν και παίρνουν την άδεια να συμμετάσχουν στους αγώνες της Ολυμπίας, αφού προηγουμένως όμως με κατάλληλη προσαρμογή και ερμηνεία των σχετικών ελληνικών μύθων μπόρεσαν να αποδείξουν πως και αυτοί είναι ελληνικής καταγωγής και άρα Έλληνες...
Από το 146 π.Χ., οπότε η κυρίως Ελλάδα υποτάσσεται στο ρωμαϊκό κράτος, χάνει και το κράτος της Ήλιδας οριστικά την ανεξαρτησία του και γίνεται τμήμα της ρωμαϊκής επαρχείας της Αχαΐας. Το Ιερό απολαμβάνει κατά καιρούς τιμές και εύνοιες από μέρους πολλών Ρωμαίων αξιωματούχων και αυτοκρατόρων, από την παλιά όμως ακτινοβολία του δεν μένει πια παρά ένας μακρινός αντίλαλος.

1 π.Χ. - 1 μ.Χ.
Οι αγώνες της Ολυμπίας συνεχίζονται για αιώνες. Ήδη από την Ελληνιστική εποχή και πολύ πριν τη ρωμαϊκή κατάκτηση της Ελλάδας έχουν βέβαια χάσει πολύ από το θρησκευτικό τους υπόβαθρο, συντελούν όμως στην ανάπτυξη μιας νέας ιδέας, της ιδέας της ευρύτερης πανανθρώπινης κοινωνίας, που μιλεί, σκέπτεται και ζει κατά ελληνικό τρόπο. Ίσως αυτή να ήταν η τότε ελληνική πρόταση για παγκοσμιοποίηση…

200 μ.Χ.
Την εθνική ενότητα του ελληνισμού αντικαθιστά τώρα η ελληνιστική "κοινή". Αυτή αγκαλιάζει όλους τους τομείς, τη γλώσσα, την τέχνη, τη φιλοσοφία, τις επιστήμες. Η υπερεθνική αυτή ατμόσφαιρα, μαζί με τη διεθνοποίηση των αγώνων, γενικεύεται στον 2ο αιώνα μ.Χ., όταν οι αυτοκράτορες Σεβήροι παραχωρούν το δικαίωμα του Ρωμαίου πολίτη σε όλους τους κατοίκους της ρωμαΐκής αυτοκρατορίας. Από τότε αναφέρονται πολυάριθμοι ολυμπιονίκες με ξενικά ονόματα: Αιγύπτιοι Λύκιοι, Λυδοί, Φοίνικες κ.ά. Αυτός ακριβώς ο υπερεθνικός χαρακτήρας της αγωνιστικής επιζεί στις σύγχρονες ολυμπιάδες που με πρωτοβουλία του Βαρώνου P. de Coubertin ύστερα από διακοπή δεκαπέντε αιώνων οργανώθηκαν και πάλι από το ελεύθερο ελληνικό κράτος, στην Αθήνα, το 1896 μ.Χ.

393 μ.Χ.
Το τέλος του Ιερού έρχεται στα 393 μ.Χ. όταν με το διάταγμα του Θεοδοσίου του Α' απαγορεύεται η λειτουργία των ειδωλολατρικών ιερών. Τότε απαγορεύθηκε ουσιαστικά και η τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων.

426 μ.Χ.
Με διάταγμα του Θεοδοσίου του Β' γίνεται η καταστροφή των μνημείων της Άλτης. Το μένος της καταστροφής συμπληρώθηκε με δύο ισχυρότατους σεισμούς, στα 522 και 551 μ.Χ.

500-600 μ.Χ.
Εγκαθίσταται στη Ολυμπία μικρός οικισμός χριστιανών και το εργαστήριο του Φειδία, το μόνο κτίριο που έστεκε ακόμα όρθιο, διαμορφώνεται σε χριστιανική βασιλική.

1829 μ.Χ.
Γίνονται οι πρώτες έρευνες για την αποκάλυψη των μνημείων της Ολυμπίας από την γαλλική αποστολή Expedition de Moree.

1875 μ.Χ.
Αρχή των συστηματικών ανασκαφών στο Ιερό από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, το οποίο και συνεχίζει τις ανασκαφές στον χώρο της Ολυμπίας από τότε ως τα σήμερα…

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 1

Ο αθλητισμός στην Κρήτη και στις Μυκήνες

Η έλλειψη οποιασδήποτε γραπτής μαρτυρίας από τα προϊστορικά χρόνια ανάγκασε τους μελετητές να στραφούν σε μεταγενέστερες μαρτυρίες, που σχετίζονται όμως με την προϊστορική εποχή, όπως στη μυθική παράδοση και στον Όμηρο, αλλά και να ζητήσουν βοήθεια από άλλες επιστήμες, τη Θρησκειολογία και την Εθνολογία, σχετικά με τους αγώνες άλλων λαών.
Διάφορες θεωρίες είδαν το φώς. Διατυπώθηκε η υπόθεση ότι οι αγώνες ανάγονται σε πρωτόγονα έθιμα που συνδέονταν με το φόνο ενός βασιλιά, ότι σχετίζονται με θρησκευτικές τελετές μυήσεως, ή και με μαγικές τελετές για τον ήλιο. Μια θεωρία υποστηρίζει ότι οι αγώνες ανάγονται σε επιτάφια άθλα που καθιερώθηκαν για να τιμηθεί κάποιος νεκρός γενάρχης. Η θεωρία αυτή είναι ίσως πιο κοντά στην αλήθεια. Στηρίζεται στον Όμηρο, στους επιτάφιους αγώνες που προκήρυξε ο Αχιλλέας για να τιμήσει τον Πάτροκλο, καθώς και στη μυθική παράδοση (αφού όλοι οι πανελλήνιοι ιστορικοί αγώνες σχετίζονται με κάποιο μυθικό ήρωα), τέλος στα μυκηναϊκά μνημεία, που για πρώτη φορά μελετούνται από αυτή την άποψη. Είναι σημαντικό ότι οι γνωστές παραστάσεις μυκηναϊκών αγώνων συνάπτονται συχνά με επιτύμβια μνημεία. Εκτός από τις επιτύμβιες στήλες με τις παραστάσεις αρματοδρομιών, όλες οι παραστάσεις αρματοδρομίας, πυγμής και δρόμου βρίσκονται σε κρατήρες, αγγεία που είχαν ίσως κάποια νεκρική χρήση, αφού είχαν εναποτεθή σε τάφους. Από την πλευρά αυτή είναι σπουδαίες οι παραστάσεις ταυροκαθαψιών και αρματοδρομιών, ίσως ακόμη και πυγμής, που εικονίζονται μαζί με θρηνωδούς γυναίκες σε μια σαρκοφάγο από το νεκροταφείο της Τανάγρας, των τελευταίων μυκηναϊκών χρόνων.
Οι Μυκηναίοι δεν είναι μόνο οι δημιουργοί του αθλητικού αγωνιστικού πνεύματος. Έδωσαν ακόμα νέο περιεχόμενο στα αθλητικά γυμνάσματα που γνώρισαν από τους Μινωίτες, και φυσικά σε όσους αγώνες επινόησαν οι ίδιοι. Ίσως εξακολούθησαν την τέλεση αγώνων σε θρησκευτικές γιορτές, για να τιμήσουν κάποιο θεό, παράλληλα όμως ίδρυσαν αγώνες επιτάφιους, με σκοπό να τιμήσουν και κάποιους νεκρούς ήρωες.
Η μυθική παράδοση που ανάγει την καταγωγή των ελληνικών αγώνων σε επιτάφια άθλα, οι πληροφορίες του Ομήρου, καθώς και τα προϊστορικά και κυρίως τα μυκηναϊκά ευρήματα από τα μεγάλα αγωνιστικά κέντρα, αποτελούν αδιάψευστες μαρτυρίες.

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 2

Ο αθλητισμός στη γεωμετρική εποχή

Το πάθος για τους αγώνες και η εξοικείωση με αυτούς άφησαν τη σφραγίδα τους στη γλώσσα. Στον απλό καθημερινό λόγο, εκφράσεις όπως π.χ. "μια ριξιά του δίσκου" ή "μια ριξιά του κονταριού" που χρησιμοποιούν για να ορίσουν χονδρικά μιαν απόσταση, είναι αρκετά συνηθισμένες. Ακόμη, ο ποιητής χρησιμοποιεί μια παρομοίωση από τον αθλητικό χώρο στη δραματική σκηνή του φόνου του Έκτορα, όταν ο Αχιλλέας τον κυνηγάει αλύπητα γύρω από τα τείχη της Τροίας. Παρομοιάζει τους αντιπάλους με άλογα που τρέχουν σε αρματοδρομία θέλοντας να κερδίσουν κάποιο πολύτιμο έπαθλο.
Η εξελιγμένη τεχνική των αθλημάτων και η λεπτομερειακή περιγραφή τους από τους ποιητές είναι κατά κάποιο τρόπο αλληλένδετα. Προϋποθέτουν μακρόχρονη παράδοση των αθλημάτων και συνάμα μακρόχρονο δούλεμα του θέματος από την επική γλώσσα, ώστε αυτή να αποκτήσει το κατάλληλο λεξιλόγιο. Με βάση τα δύο αυτά στοιχεία μπορούμε να πούμε ότι ο αθλητισμός στον ελλαδικό χώρο είχε πίσω του αιώνες προσπαθειών και συστηματικής καλλιέργειας.
Με ποιά χρονολογική σειρά καθιερώθηκαν τα αγωνίσματα που αναφέρουν τα έπη, ποια δηλαδή από αυτά ανήκουν στις παλαιότερες ή νεότερες φάσεις της μυκηναϊκής εποχής και ποιά έχουν εισαχθεί στα γεωμετρικά χρόνια, δεν είναι εύκολο πάντα να προσδιοριστεί.
Στα μυκηναϊκά χρόνια ανήκει η αρματοδρομία, το αριστοκρατικότερο από τα αγωνίσματα, που πρέπει να συνδέεται με την ακμή των μυκηναϊκών πολισμάτων, το ίδιο και η πάλη, η πυγμή και ο δρόμος. Η οπλομαχία, το πιο τραχύ αγώνισμα, ίσως καθιερώθηκε την ίδια εποχή. Τα άλλα αγωνίσματα που αναφέρει ο Όμηρος, δηλαδή το τόξο, το ακόντιο και το άλμα, πιθανόν να διαμορφώθηκαν μετά την παρακμή του μυκηναϊκού κόσμου. Το άλμα είναι το τελευταίο αγώνισμα που εισάγεται στη σειρά των αθλημάτων, γιατί αγνοείται στην Ιλιάδα, αναφέρεται όμως στην Οδύσσεια.
Τα αγωνίσματα που περιγράφονται στην Ιλιάδα, στα "άθλα επί Πατρόκλω", είναι με τη σειρά: η αρματοδρομία, η πυγμαχία, η πάλη, ο δρόμος, η οπλομαχία, ο δίσκος, η τοξοβολία με στόχο και το ακόντιο. Τα έπαθλα τα προσφέρει ο ίδιος ο Αχιλλέας: σκλάβες όμορφες, άλογα, βόδια, μουλάρια, τρίποδες, λεβέτια, κούπες, χρυσάφι, σίδερο. Βραβεία δίνονται και στους νικητές και σοτυς νικημένους. Δεν ξέρουμε όμως αν αυτό σήμαινε ότι η συμμετοχή στους αγώνες ήταν αυτή καθαυτή σημαντική και επομένως όλοι δικαιούνταν να πάρουν βραβείο, ή αν ήταν πρωτοβουλία του Αχιλλέα να δώσει ένα έπαθλο για ενθύμιο σε όλους όσους πήραν μέρος στους αγώνες.
Οι αγώνες γίνονται μπορστά σε όλο το στρατό, κοντά στον τύμβο του Πατρόκλου και δίπλα στη θάλασσα. Η ατμόσφαιρα είναι πολύ ζωντανή, οι θεατές φωνάζουν , ενθουσιάζονται, καμαρώνουν και ενθαρρύνουν τους αθλητές. Βάζουν ακόμη και στοιχήματα, όπως ο Ιδομενέας και ο Αίας ο Λοκρός για το ποιά άλογα θα έρθουν πρώτα, του Εύμηλου ή του Διομήδη.
Οι αγώνες στα ομηρικά έπη δίνουν την ευκαιρία στους ήρωες-αθλητές να κάνουν επίδειξη υπεροχής, να εκδηλώσουν τη λαχτάρα τους για τη νίκη, να χαρούν τον ίδιο τον αγώνα. Η έντονη επιθυμία να νικήσουν δεν τους οδηγεί ωστόσο σε βιαιότητες. Το αθλητικό πνεύμα και οι εκδηλώσεις μεγαλοψυχιας δεν λείπουν από τους αντιπάλους. Όταν η μονομαχία ανάμεσα στον Αίαντα και στον Διομήδη πάει να γίνει επικίνδυνη, το πλήθος επεμβαίνει και τους σταματάει. Ο νικήτης στην πυγμή Επειός σπεύδει να σηκώσει από το έδαφος τον πληγωμένο του αντίπαλο Ευρύαλο. Και με άλλους τρόπους δείχνουν την ευγένεια και την εξιοπρέπειά τους: ο Αντίλοχος που νίκησε στην αρματοδρομία τον Μενέλαο με ριψοκίνδυνη και αντικανονική κίνηση, αναγνωρίζει το λάθος του και παραιτείται από το βραβείο του παραχωρώντας το στον Μενέλαο. Αλλά και αυτός πάλι, μεγάθυμος, απορρίπτει ευγενικά τη χειρονομία συγχωρώντας τον απερίσκεπτο κατά τον αγώνα ζήλο του νεαρού ήρωα. Αυτή ήταν η μαγιά που δημιούργησε το μετέπειτα ολυμπιακό ιδεώδες.

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 3

Το αγωνιστικό πνεύμα στην ελληνική μυθολογία

Το αγωνιστικό πνεύμα, που στα ομηρικά έπη το είδαμε να διαμορφώνεται σε γνήσιο αθλητικό ιδανικό, είναι εξ ίσου ρωμαλέο και διαδεδομένο σε όλη την ελληνική μυθολογία. Και επειδή τόσο οι ομηρικές περιγραφές, όσο και οι διηγήσεις των μύθων αντανακλούν ως ένα σημείο την καθημερινή πραγματικότητα, πρέπει να συμπεράνουμε ότι το αγωνιστικό πνεύμα συνέπαιρνε το μυαλό και την καρδιά των ανθρώπων της εποχής: τη δική τους λαχτάρα για αγώνα πρόβαλλαν οι άνθρωποι στους ήρωες και στους θεούς τους. Η Γιγαντομαχία, ο ανελέητος αγώνας ανάμεσα στους θεούς και στους γίγαντες, έγινε σύμβολο και πρότυπο για κάθε σύγκρουση, ιδίως μεταξύ Ελλήνων και βαρβάρων.
Στους μύθους οι θεοί πολεμούν μεταξύ τους, ενισχύουν θνητούς στους αγώνες τους. Αγωνίζονται για το ποιός θα γίνει κύριος και προστάτης μιας χώρας ή πολιτείας. Η πιο γνωστή έρις αυτού του τύπου είναι ο αγώνας ανάμεσα σστον Ποσειδώνα και την Αθηνά για την προστασία της Αθήνας.
Το ίδιο και οι μυθικοί ήρωες φανερώνουν μια έντονη αγωνιστική διάθεση. Θέλουν αν έρθουν πρώτοι, να ξεπεράσουν τους άλλους, να πραγματώσουν το ιδανικό που διατύπωσε ο ο Ιππόλοχος στο γιό του τον Γλαύκο: αιέν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων, "πάντα να είσαι ο πιο καλός και να ξεπερνάς τους άλλους". Είναι η ίδια περιλάλητη προτροπή του Πηλέα στο γιό του τον Αχιλλέα την ώρα που κινούσε για τον τρωικό πόλεμο, για να δοξαστεί και να πεθάνει, έτσι πυκνά και αφοριστικά διατυπωμένη στο αρχαιότερο ποιητικό κείμενο του ελληνικού και του ευρωπαϊκού κόσμου, φωτίζει και ερμηνεύει τη στάση και τα ιδανικά όχι μονάχα των ομηρικών ηρώων, αλλά του Έλληνα σε όλη τη διάρκεια της ιστορικής πορείας του αρχαίου κόσμου.

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 4

Ολυμπιακοί αγώνες

Από το 776 π.Χ. και ως την 13 Ολυμπιάδα (728 π.Χ) ο αγώνας δρόμου σταδίου ήταν το μόνο αγώνισμα στο Ιερό και η διεξαγωγή του κρατούσε μόνο μια ημέρα. Αν και από τις επόμενες Ολυμπιάδες άρχισαν να προστίθενται σιγά σιγά νέα αγωνίσματα, ο αγώνας δρόμου παρέμεινε το κύριο αγώνισμα της Ολυμπίας και ο νικητής σε αυτό έδινε στο τέλος το όνομά του σε κάθε Ολυμπιάδα.
Η εισαγωγή των υπολοίπων αγωνισμάτων ακολούθησε την ακόλουθη σειρά:
1 Ολυμπιάδα (776 π.Χ.) αγών δρόμου σταδίου μοναδικό αγώνισμα μέχρι και την 13η.
14η Ολυμπιάδα (724 π.Χ.) δίαυλος.
15η Ολυμπιάδα (720 π.Χ.) δόλιχος.
18η Ολυμπιάδα (708 π.Χ.) πένταθλο και πάλη.
23η Ολυμπιάδα (688 π.Χ.) πυγμή.
25η Ολυμπιάδα (680 π.Χ.) τέθριππο.
33η Ολυμπιάδα (648 π.Χ.) αγώνας ίππου κέλητος και παγκράτιο.
37η Ολυμπιάδα (632 π.Χ.) δρόμος και πάλη παίδων.
38η Ολυμπιάδα (628 π.Χ.) πένταθλο παίδων [μόνο σ' αυτήν την Ολυμπιάδα].
41η Ολυμπιάδα (616 π.Χ.) πυγμή παίδων.
65η Ολυμπιάδα (520 π.Χ.) οπλίτης δρόμος.
70ή Ολυμπιάδα (500 π.Χ.) απήνη [καταργήθηκε στην 84η Ολυμπιάδα].
93η Ολυμπιάδα (408 π.Χ.) συνωρίς.
96η Ολυμπιάδα (396 π.Χ.) αγώνας σαλπιγκτών και κηρύκων.
99η Ολυμπιάδα (384 π.Χ.) τέθριππο με πώλους.
128η Ολυμπιάδα (268 π.Χ.) συνωρίς με πώλους.
131η Ολυμπιάδα (256 π.Χ.) αγώνας πώλου κέλητος.
145η Ολυμπιάδα (200 π.Χ.) παγκράτιο παίδων.

Με την αύξηση του αριθμού των αγωνισμάτων -κατά τα κλασικά χρόνια είχαν φτάσει τα 18- αυξήθηκε διαδοχικά και η διάρκεια των αγώνων από μια μέρα, που ήταν αρχικά σε πέντε μέρες.

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 5

Οι Ολυμπιακοί αγώνες ήταν πεντετηρικοί. Γίνονταν δηλαδή κάθε τέσσερα πλήρη χρόνια και εντάσσονταν στην ημερολογιακή οκταετηρίδα, όπως και όλοι οι πανελλήνιοι αγώνες. Η ημερολογιακή οκταετηρίδα ήταν μια περίοδος οκτώ ετών που κάλυπτε τη διαφορά των 11 και 1/4 ημερών που υπήρχε ανάμεσα στο σεληνιακό έτος των 354 ημερών και στο ηλιακό των 365 και 1/4 ημερών.
Οι αρχαίες γιορτές υπολογίζονταν με βάση τον σεληνιακό μήνα (28 ημέρες). Επειδή όμως έτσι κινδύνευαν οι εποχιακές γιορτές να μετακινηθούν και από το καλοκαίρι π.χ. να πέσουν στον χειμώνα, επινοήθηκαν οι λεγόμενοι εμβόλιμοι μήνες στα σεληνιακά έτη που ήταν τρείς, μοιρασμένοι μέσα στην οκταετία. Η ημερομηνία των αγώνων και των άλλων μεγάλων εορτών καθορίστηκε με βάση αυτή την ημερολογιακή οκταετηρίδα. Έτσι εξηγείται και η ασάφεια γύρω από την ακριβή ημερομηνία των Ολυμπιακών αγώνων. Πάντως αυτοί τελούνταν την πρώτη πανσέληνο μετά το θερινό ηλιοστάσιο. Σήμερα οι ερευνητές συμφωνούν ότι οι αγώνες γίνονταν στα μέσα Ιουλίου, από τις 11 ώς τις 16 περίπου.
Η τέλεσή τους το μεσοκαλόκαιρο επιβεβαιώνεται και από τις μαρτυρίες των πηγών, σύμφωνα με τις οποίες οι θεατές και οι αθλητές υπέφεραν από την αφόρητη ζέστη, από τις πολλές μύγες και από τα κουνούπια. Ο Αιλιανός διηγείται πως κάποιος Χιώτης μυλωνάς απειλεί τον βοηθό του (τον δούλο του) πως θα τον βγάλει από τον μύλο, όπου δεν αλέθει με προθυμία, και θα τον στείλει στην Ολυμπία για να παρακολουθήσει τους αγώνες, πιστεύοντας πως έτσι θα τον τιμωρούσε αφού ήταν πιο κοπιαστικό να ψήνεται στον ήλιο βλέποντας τους αγώνες, από το να αλέθει σιτάρι στον χερόμυλο.
Ο αριθμός των ημερών κατά τις οποίες τελούνταν οι αγώνες δεν ήταν ο ίδιος σε όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας. Ως το 684 π.Χ. (24η Ολυμπιάδα), όταν τα αγωνίσματα ήταν έξι, οι αγώνες γίνονταν σε μία μόνο μέρα. Στην 25η Ολυμπιάδα, όταν εισήχθηκαν τα αγωνίσματα των αρματοδρομιών, προστέθηκε δεύτερη ημέρα. Στην 37η Ολυμπιάδα (632 π.Χ.) μπήκαν στο πρόγραμμα τα αγωνίσματα παίδων και τότε προστέθηκε τρίτη ημέρα. Αργότερα φαίνεται ότι οι γιορτές κρατούσαν πέντε ημέρες, αν και πρέπει να υπήρξαν αυξομειώσεις των ημερών κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας των αγώνων.

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 6

Χρονολόγηση

Εμείς χρονολογούμε χρησιμοποιώντας ως βάση την γέννηση του Ιησού Χρίστου ("Σωτήριον έτος 2000", ήτοι 2000 χρόνια από Χριστού γεννήσεως) οι Ρωμαίοι χρονολογούσαν από κτίσεως Ρώμης, δηλαδή από το 754 π.Χ. (το 753 π.Χ. ήταν το έτος 1 για τους Ρωμαίους). Τι έκαναν όμως οι Αθηναίοι;
Αρχικώς οι Αθηναίοι χρονολογούσαν επι τη βάσει του καταλόγου των επωνύμων Αρχόντων. Οι Σπαρτιάτες βάσει των ονομάτων των Εφόρων, και άλλοι αλλαχού άλλως. Επειδή ακριβώς η χρονολόγηση με αυτόν τον τρόπο δεν ήταν κοινή για όλους, χρειαζόταν ένα σύστημα που θα ικανοποιούσε όλους τους Έλληνες, το οποίο θα αποδέχονταν όλοι ανεξαιρέτως ανεξαρτήτως των τοπικών τους συνηθειών. Έτσι καθιερώθηκε από τα μέσα του 3ου αιώνα προ Χριστού η χρονολογία κατά Ολυμπιάδες. Το πρώτο έτος της πρώτης Ολυμπιάδας (Ι,1) συμπίπτει με το έτος 776 π.Χ.
Για την μετατροπή της χρονολογίας των Ολυμπιάδων σε χρονολογία που βασίζεται στην γέννηση του Χριστού και τανάπαλιν δείτε το ακόλουθο παράδειγμα:
Ως έτος της ναυμαχίας της Σαλαμίνας παρεδόθη η 75,1 Ολυμπιάδα. Αυτό σημαίνει ότι η ναυμαχία συνέβη κατά το πρώτο έτος της 75ης Ολυμπιάδας. Ότι επομένως είχαν παρέλθει 74 πλήρεις Ολυμπιάδες και το 1 έτος της 75ης. Πρέπει επομένως να πολλαπλασιάσουμε τον αριθμό 74x4=296, και να του προσθέσουμε και το 1 έτος της επόμενης (75ης Ολυμπιάδας), δηλαδή 297 και τον αριθμό αυτό να τον αφαιρέσουμε από τον αριθμό 777 (αφού, όπως είπαμε, το πρώτο έτος της πρώτης Ολυμπιάδας συμπίπτει με το 776 π.Χ.) επομένως 777-297=480 π.Χ.
Αν τώρα δοθεί αντιθέτως η χρονολογία της ναυμαχίας της Σαλαμίνας και ζητηθεί η αναγωγή της στην χρονολογία των Ολυμπιάδων θα πρέπει να αφαιρέσουμε τον αριθμό 480 από το 777 (777-480=297) και να διαιρέσουμε το υπόλοιπο 297 δια του 4 (297:4= 74 και υπόλοιπο 1) δηλαδή έχουμε 74 πλήρεις τετραετίες (Ολυμπιάδες) και με το ένα έτος που περισσέυει φτάνουμε στην 75,1 Ολυμπιάδα. Τί καλά που δεν χρειάζεται να χρονολογούμε έτσι πια, παρά μόνο για ιστορικούς λόγους…

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 7

Εκεχειρία

Η λέξη "εκεχειρία" [αρχαίο σύνθετο εκ συναρπαγής από τη φράση "έχειν χείρας" (όπου το έχω σημαίνει "συγκρατώ, σταματώ), με ανομοίωση του πρώτου -χ- σε -κ- και κατάληξη -ια] και σημαίνει διακοπή των εχθροπραξιών, ανακωχή. Ήταν ένας θεσμός που προέβλεπε την αναστολή των εχθροπραξιών για ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα, το οποίο άρχιζε με την αναγγελία των αγώνων. Ο θεσμός αυτος καθιερώθηκε με την ιερή συνθήκη ανάμεσα σε τρείς βασιλείς, τον Ίφιτο των Ηλείων, τον Κλεοσθένη των Πισατών και τον Λυκούργο της Σπάρτης. Πόσο διαρκούσε η εκεχειρία δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα. Πάντως αρχικά ήταν ένας μήνας και αργότερα τρείς. Ορισμένοι φτάνουν να αναφέρουν το διάστημα των δέκα μηνών. Κατά το διάστημα της εκεχειρίας οι αθλητές, οι συγγενείς τους και οι απλοί προσκυνητές μπορούσαν να ταξιδέψουν άφοβα για να δουν τους πολυθρύλητους αγώνες και να επιστρέψουν έπειτα στην πατρίδα τους με ασφάλεια.
Χάρη στο θεσμό αυτό το ιερό της Ολυμπίας απέκτησε τεράστιο κύρος και φήμη. Αλλά και οι Ηλείοι, που κρατούσαν έτσι επί μακρά χρονικά διαστήματα τη χώρα τους έξω από πολεμικές διαμάχες, γνώρισαν ευημερία, τουλάχιστον ως τον 5ο αιώνα π.Χ.
Η αναγγελία των αγώνων -η προκήρυξη όπως θα λέγαμε σήμερα- γινόταν με σπονδοφόρους. Ήταν πολίτες της Ήλιδας, που στεφανωμένοι με κλαδιά ελιάς και κρατώντας το ραβδί του κήρυκα στο χέρι, έφερναν από πόλη σε πόλη σε όλο τον ελληνικό κόσμο το μήνυμα της ιερής εκεχειρίας, της οποίας ήταν και εγγυητές.
Κατά την εκεχειρία:
Α. Σταματούσε κάθε εχθροπραξία και επιτρεπόταν ελέυθερα η πσοσπέλαση στη χώρα της Ηλείας, που κηρυσσόταν ουδέτερη και απαραβίαστη. Επί πλέον όσοι επιθυμούσαν να παρακολουθήσουν ή να πάρουν μέρος στους αγώνες ήταν ελεύθεροι να περάσουν και από χώρες με τις οποίες η πατρίδα τους βρισκόταν σε πόλεμο.
Β. Απαγορευόταν αυστηρά η είσοδος στην Ηλεία σε οποιονδήποτε οπλισμένο ή σε ομάδα στρατού.
Γ. Απαγορευόταν η εκτέλεση οποιασδήποτε θανατικής ποινής.

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 8

Όλα είναι δρόμος

Ο δρόμος, η πιο συνηθισμένη φυσική άσκηση για τον άνθρωπο και ο πιο πρόχειρος και εύκολος τρόπος ανταγωνισμού. Αυτή η μορφή της αναμέτρησης είναι παλιά, όσο και η υποτυπωδέστερες ανθρώπινες κοινωνίες. Ακόμα, η διάκριση του νικητή αλλά και η σειρά επιτυχίας των άλλων αγωνιστών είναι τόσο άμεση και παραστατική, ώστε να γεννά αβίαστα την ιδέα της άμιλλας χωρίς συγκεκριμένο πρακτικό σκοπό, την ιδέα δηλαδή του αθλητικού αγώνα.
Σε όλη την αρχαιότητα η σημασία του δρόμου ήταν εξαιρετική. Ο Ξενοφάνης, ο ιδρυτής της Ελεατικής φιλοσοφικής σχολής, θεωρεί την ταχύτητα στα πόδια σαν το προσόν του ανθρώπου που τιμάται περισσότερο.
Ο Αχιλλέας αναφέρεται από τον Όμηρο σαν "πόδας ωκύς" (γρήγορος στα πόδια), γιατί ο ποιητής αξιολογεί αυτή την ικανότητα σαν την πιο σπουδαία από όλες τις φυσικές αρετές. Η σημασία του αγωνίσματος φαίνεται ακόμη και από το γεγονός πως, σύμφωνα με την περίφημη επιγραφή της Γόρτυνος, οι πολίτες με βάση την ικανότητά τους στο τρέξιμο χωρίζονταν σε "αποδρόμους" και "δρομείς" και αποτελούσαν δύο διαφορετικές τάξεις.
Οι δρομείς έτρεχαν πάντοτε με γυμνά πόδια. Στα παλαιότερα χρόνια φορούσαν κάποιο περίζωμα που όμως αργότερα καταργήθηκε. Κατά την παράδοση, ο πρωτος που το πέταξε και αγωνίστηκε γυμνός ήταν ο Όρσιππος από τα Μέγαρα, νικητής στην 15η Ολυμπιάδα (720 π.Χ.).
Για το αγώνισμα του δρόμου δεν χρειάζεται παρά ένας ισόπεδος χώρος με αρκετό μήκος ώστε να μπορούν οι δρομείς να αναπτύξουν άνετα όλη τους την ταχύτητα και αρκετό πλάτος για να συμμετέχουν πολλοί αθλητές. Μία έκταση δηλαδή μακρόστενη, τετράπλευρη και ομαλή. Η έκταση αυτή καθορίστηκε να έχει μήκος 600 πόδια, το λεγόμενο "στάδιον", που έδωσε το όνομά του στην απόσταση, στο αγώνισμα και τέλος σε ολόκληρη της εγκατάσταση, φυσική ή τεχνική, που τελούνταν οι αγώνες.

Τα είδη του αρχαίου δρόμου και οι σύγχρονες αντιστοιχίες τους.

Αρχαία ονομασία, Μήκος του δρόμου στη αρχαιότητα, Σύγχρονη αντιστοιχία

Στάδιον, Ένα στάδιον = 600 πόδια = 192,27 μέτρα, Δρόμος 200 μέτρων.

Δίαυλος, Δύο στάδια =1200 πόδια, Δρόμος 400 μέτρων.

Ίππιος, Τέσσερα στάδια, Δρόμος 800 μέτρων.

Δόλιχος, Επτά ως 24 στάδια, Δρόμος 2.000 μέτρων.

Οπλίτης δρόμος, Δύο ή τέσσερα στάδια, Δεν υπάρχει.

Λαμπαδηδρομία ή λαμπάς, 2.500 μέτρα, Σκυταλοδρομία.

Ηραία, 5/6 του σταδίου = 500 πόδια = 160 μέτρα, Δρόμος 200 μέτρων γυναικών.

ΑΝΑΛΕΚΤΟΝ 9

Οι Ολυμπιακοί αγώνες ήταν στεφανίτες: το μοναδικό βραβείο, το άθλον, για τους νικητές στην Ολυμπία ήταν ένα στεφάνι από κλαδί αγριελιάς, ο κότινος. Σύμφωνα με τοπικό μύθο στην Ηλεία, οι αγριελιές βαστούσαν από την ελιά που φύτεψε ο Ηρακλής στον γυμνό τόπο του Κρονίου, φέρνοντάς την από τη χώρα των Υπερβορείων, όπου πήγε κυνηγώντας την αφιερωμένη στην Άρτεμη χρυσοκέρατη ελαφίνα. Αυτό το λέει και ο Πίνδαρος, που προσθέτει ότι ο Ηρακλής βρήκε την περιοχή της Ολυμπίας άδενδρη να ψήνεται από τον ήλιο και σκέφτηκε να μεταφυτέψει εκεί ελιές, γιατί είναι δέντρα σκληρά και αντέχουν στη ξηρασία και στην ζέστη.
Σύμφωνα με την παράδοση, τον κότινο τον καθιέρωσε σαν έπαθλο ο Ίφιτος ύστερα πό χρησμό του μαντείου των Δελφών. Ο Φλέγων θεωρεί ότι ο πρώτος αθλητής που στέφθηκε με τον κότινο ήταν ο Μεσσήνιος σταδιονίκης της 7ης Ολυμπιάδας (752 π.Χ.), ο Δαϊκλής. Ο κότινος κοβόταν πάντα από την ίδια γέρικη αγριοελιά, την Καλλιστέφανο, που φύτρωνε δεξιά από τον οπισθόδομο του ναού του Δία. Ένας παίς αμφιθαλής (που η μητέρα του και ο πατέρας του βρίσκονταν στη ζωή) έκοβε με χρυσό ψαλίδι τόσα κλαδιά από το δέντρο όσα ήταν και τα αγωνίσματα. Τα πήγαινε μέσα στο ναό της Ήρας και τα ακουμπούσε πάνω σε μία χρυσελεφάντινη τράπεζα με παραστάσεις των αγωνισμάτων, έργο του γλύπτη Κολώτη. Από εκεί τα έπαιρναν οι Ελλανοδίκες για τη στέψη των νικητών.
Από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου και μετά έδιναν στους αθλητές αμέσως μετά τη νίκη ένα κλαράκι από φοίνικα και με αυτό στο χέρι πήγαιναν οι νικητές στην επίσημη τελετή της στέψεως την 5η ημέρα.
Είναι γνωστό ακόμα πως για βραβείο χρησιμοποιούσαν μάλλινες ταινίες που τις έδεναν στο μέτωπο ή σε άλλα μέλη του σώματος των νικητών. Στα κλασικά χρόνια ταινίες έδεναν στα μέτωπα των ηνιόχων των ιππέων που νικούσαν στους ιππικούς αγώνες, ενώ τον κότινο τον έπαιρναν οι ιδιοκτήτες των αλόγων.
Η ηθική σημασία της βραβεύσεως στην Ολυμπία ήταν ανυπολόγιστη. Οι αθλητές αγωνίζονταν με ευθύτητα, με τιμιότητα και με αξιοπρέπεια μπορστά στα μάτια της συνηγμένης Ελλάδας για να αποκτήσουν ένα απλό στεφάνι, το οποίο όμως ήταν πολυτιμότερο από οποιονδήποτε πλουτο. Ένα στεφάνι αγριελιάς που θα το πρόσεφεραν δώρο στον οίκο, στο γένος, στην πόλη, στους προγόνους ή στους θεούς τους.

=========================================================

Διαδικτυακοί Δεσμοί (links)

www.athletix.gr
Sports
www.geocities.com/colosseum/2931
Sports
FIORENTINA
www.adidas.com
Sports
ADIDAS
www.physsportsmed.com
Sports
SPORTS MEDICINE
www.bcn.servicom.es/~granyo/barsa
Sports
F.C. BARCELONA
www.yahoo.com/Recreation/Sports/Track_and_Field
Sports
ATHLETICS
www.math.rice.edu/~scannell/track/text/800m
Sports
800 m. MEN
www.iaaf.org
Sports
IAAF
www.aek.com
Sports
A.E.K.
www.africaonline.co.ke/AfricaOnline/Olympics/athletics.html
Sports
KENYAN ATHLETICS

members.aol.com/trackeo/index.html
Sports
MASTERS TRACK & FIELD
www.hkkk.fi/~niininen/athl.html
Sports
WORLD RECORDS
dana.ucc.nau.edu/~tms 3/dec1.html
Sports
DECATHLON
www.cecchigori.com/fiorentina
Sports
A. C. FIORENTINA
espnet.sportszone.com
Sports
ESPN
www.users.interport.net/~bricklan/athletic/athletic.html
Sports
THE ATHLETICS STATISTICS
universiade.fjct.fit.ac.jp/
Sports
FUKUOKA '95
www.uta.fi/~csmipe/sport/index.html
Sports
TRACK & FIELD STATISTICS
www.ex.ac.uk/cimt/data/olympics/olymindx.htm
Sports
OLYMPIC RESULTS

www.athens.2004.net/athens2004
Sports
ATHENS 2004
tnt.vianet.on.ca/pages/fwilliam/bailey
Sports
DONOVAN BAILEY
www.michaeljohnson.com/
Sports
MICHAEL JOHNSON
www.link.net.au/~cpaice/dac/dac.htm
Sports
DONCASTER ATHLETICS CLUB
gn.mines.colorado.edu:7025/BillyMills.show.html
Sports
BILLY MILLS
www.teampowell.com
Sports
MIKE POWELL
194.30.205.70/a1gr9696/
Sports
A1 '96-'97 BASKET
www.fa-carling.com/
Sports
FA PREMIER LEAGUE
www.dailysoccer.com
Sports
THE DAILY SOCCER

www.sport.it
Sports
SPORT ITALIA
www.sicily.cres.it/universiade/atletica.html
Sports
UNIVERSIADE '97
cesit8info.firenze.it/fiorentina/
Sports
LA FIORENTINA
www.sportingnews.com/
Sports
SPORTING NEWS
www.sportsline.com/
Sports
CBS SPORTSLINE
www.trackcity.com
Sports
TRACKCITY
www.lvmarathon.com/1997/
Sports
LAS VEGAS MARATHON
www.lega-calcio.it
Sports
LEGA CALCIO
www.motorsport.com
Sports
MOTORSPORT NEWS INTERNATIONAL

www.netor.gr/basket/galanis.html
Sports
GALANIS SPORTS DATA
www.athens2004.gr
Sports
ATHENS 2004
sunsite.unc.edu/drears/running/running.html
Sports
THE RUNNING PAGE
www.bowdoin.edu/dept/athletics/track/welcome.html
Sports
BOWDOIN TRACK & FIELD
fas-www.harvard.edu/~tetreaul/list.html
Sports
DISTANCE RANKINGS
mara.tom.tut.fi/fame/mochamps/nurmi1.html
Sports
PAAVO NURMI
www.ontherun.com
Sports
ON THE RUN
teamoregon.com
Sports
TEAM OREGON
www.tennisserver.com
Sports
TENNIS SERVER

www.dngalan.com
Sports
STOCKHOLM MEETING
www.utu.fi/~mikkoski/yu/
Sports
TRACK & FIELD STATISTICS
tilastopaja.vservers.com
Sports
TILASTOPAJA OY
www.algonet.se/~pela2/
Sports
TRACK & FIELD BEST PERFORMANCES
www.dsv.su.se/~matti-hu/track.html
Sports
TRACK & FIELD MAIL ARCHIVES
www.usatf.org/index.htm
Sports
USA TRACK & FIELD
mepa.siol.net
Sports
XIX EUROPEAN JUNIOR CHAMPIONSHIPS
www.jyu.fi/~petkasi/sport/ath.htm
Sports
ATHLETICS FILE
ourworld.compuserve.com:80/stats/home.html
Sports
KEN NAKAMURA'S T& F PAGE

www.usaldr.org/rec-1.htm
Sports
USA LONG DISTANCE RUNNING RECORDS
www.british-athletics.co.uk/index.html
Sports
BRITISH ATHLETICS
www.pnc.com.au/~stevebn/athbook.htm
Sports
SYDNEY 2004 T&F TRAINING SITE
www.geocities.com/Colosseum/2646
Sports
TRIPLE JUMP PAGE
www.serres.hol.gr/sports/serres93/
Sports
SERRES '93 S.C.
www.athens-97.gr
Sports
ATHENS '97
www.nederland.org/atletiek
Sports
REMKO'S T&F PAGE
www.hol.gr/people/pao/top.html
Sports
PANATHINAIKOS A.O.
universiade.fjct.fit.ac.jp/en/kekka/buffalo/athle.html
Sports
UNIVERSIADE '93

www.pnc.com.au/~stevebn/plan.htm
Sports
TRAINING FOR 400-800 M.
www.golden4.cityline.net
Sports
GOLDEN FOUR
universiade97.ibm.it/welcome.html
Sports
UNIVERSIADE '97
www.nike.com
Sports
NIKE
www.puma.de
Sports
PUMA
orama.com/athens1896/games/
Sports
ATHENS 1896
freeway.net/~zero/anabolic.htm
Sports
ANABOLIC STEROIDS
www.users.zetnet.co.uk/prowland/suplim.htm
Sports
DRUGS - SUPPLEMENTS
www.basictraining.com/discuss/messages/10.html
Sports
VANADYL SULFATE

www.betterbodz.com/library/vanadyl.html
Sports
VANADYL SULFATE
www.viamall.com/vitanet/dheassurfor.html
Sports
DHEA
www.webfactor.com/dhea/bio.htm
Sports
DHEA
www.dreamin.com
Sports
TENNIS EXPOSURE
www.tenniscountry.com/
Sports
TENNIS COUNTRY
www.tennisw.com/
Sports
TENNIS WORLDWIDE
www.fifa.com/index.html
Sports
FIFA
www.inthespotlite.com
Sports
IN THE SPOTLITE
www.worldbasket98.gr
Sports
WORLD BASKET '98

www.france98.com
Sports
COUPE DU MONDE '98
www.olympic.org
Sports
THE OLYMPIC MOVEMENT
www.theasis.gr/basket/
Sports
GREEK BASKETBALL
www.nagano.olympic.org
Sports
NAGANO '98
shinshu.online.co.jp/shinshu/english/home.htm
Sports
NAGANO '98
www.paok.gr
Sports
PAOK
www.ricohtour.com
Sports
RICOH TOUR '98
www.geocities.com/Colosseum/Stadium/7191
Sports
ΓΕ ΑΓΡΙΝΙΟΥ
personal.computrain.nl/eric/m800/
Sports
THE 800 M. HOME PAGE

huizen.dds.nl/~tedeka/jackie.html
Sports
JACQUELINE POELMAN
www.cybernet.net/~amink/guerrouj3.html
Sports
EL GUERROUJ
www.iponet.es/~acarras/athletics/1500.html
Sports
THE 1500 M. SITE
www.cris.com/~steepler/
Sports
SCOTT DVORAK
hudson.idt.net/~track/allenj.html
Sports
ALLEN JOHNSON
www.justwomen.com/emma.html
Sports
EMMA GEORGE
www.alberto.tomba.it/
Sports
ALBERTO TOMBA
www.bobsleigh.com/
Sports
BOBSLEDDING
www.usaluge.org
Sports
LUGE USA

frog.simplenet.com/skateweb/
Sports
THE FIGURE SKATING PAGE
www.sportsweb.com/
Sports
SPORTSWEB
www.flsw.com/naganog.htm
Sports
NAGANO '98
www.doitsports.com/
Sports
DO IT SPORTS
www.athletics-world.com/
Sports
ATHLETICS WORLD
www.sportsib.com
Sports
SPORTS INFO BANK
users.forthnet.gr/ath/saton/Hellas_sports_links.HTML
Sports
HELLAS SPORTS LINKS
www.cybex.gr/xsports/
Sports
FUN SPORTS IN GREECE
sports-mdnet-gr.com/
Sports
THE HELLENIC SPORTS SERVER

fas-www.harvard.edu/~tetreaul/link.html
Sports
RUNNING LINKS
www.duke.edu/~jmb4/track.html
Sports
TRACK & FIELD PAGE
www.med.auth.gr/~xtsakan/sports.htm
Sports
PEGASUS SPORTS & OUTDOOR
www.algonet.se/~brittb/friidr.htm
Sports
SWEDISH ATHLETICS
www.swimmingchamps98.telstra.com.au/
Sports
1998 WORLD SWIMMING CHAMPIONSHIPS
www.sportec.com/www/rfea/main.htm
Sports
REAL FEDERATION ESPANOLA D' ATLETISMO
www.sportec.com/
Sports
SPORTEC
www.sportec.com/www/rfea/valencia98/main.htm
Sports
VALENCIA '98
www.aims-association.org/
Sports
ASSOCIATION OF INTERNATIONAL MARATHONS

gatekeeper.ausport.gov.au/aths/
Sports
ATHLETICS AUSTRALIA
www.nif.idrett.no/friidrett/
Sports
NORVEGIAN ATHLETICS ASSOCIATION
userzweb.lightspeed.net/~doogie1/links.html
Sports
RUNNING AMUCK
www.techlink.gr/kaklamanakis/
Sports
NIKOS KAKLAMANAKIS
users.hol.gr/~papnp/galis/index.htm
Sports
NIKOS GALIS
www.domi.gr/volley/
Sports
HELLENIC VOLLEYBALL
www.runner.co.za/
Sports
RUNNER
web.trinidad.net/ato/
Sports
ATO BOLDON
storm.cadcam.iupui.edu/drs/drs.html
Sports
DEAD RUNNERS SOCIETY

www.dlv-sport.de/
Sports
GERMAN NATIONAL TRACK & FIELD
members.tripod.com/~Eiger/index.html
Sports
ISRAELI ATHLETICS
www.solasmarket.com/athleticjamaica/
Sports
ATHLETICS JAMAICA
www.speed-fitness.com/uspva/
Sports
USA POLE VAULT ACADEMY
www.raceberryjam.com/
Sports
APPLE RACEBERRY JAM
www-personal.engin.umich.edu/~etentz/
Sports
OLYMPIAKOS
www.netdezign.com/hellas/photos/photos.html
Sports
SOCCER PHOTO STORY
www.sportnet.nl
Sports
SPORTNET
www.wwcd.com/stadiums.html
Sports
STADIUMS AND ARENAS

members.aol.com/trackceo/index.html
Sports
MASTERS TRACK & FIELD
koti.kolumbus.fi/~geodun/niemi/records.htm
Sports
VETERANS ATHLETIC RECORDS
members.tripod.com/~gashol/stibos.htm
Sports
GYMNASTIKOS SYLLOGOS XOLARGOU
info.lut.ac.uk/research/paad/ipc/ipc.html
Sports
IPC
www.giko.demon.co.uk/squad.htm
Sports
GREAT BRITAIN PARALYMPIC SWIM TEAM
www.dsusa.org/~dsusa/
Sports
DISABLED SPORTS USA
www.ausport.gov.au/paramain.html
Sports
AUSTRALIAN PARALYMPIC FEDERATION
ds.dial.pipex.com/gbwra/gbwra_nn.htm
Sports
WHEELCHAIR RUGBY
195.170.0.26/
Sports
GREEK WEIGHTLIFTING FEDERATION

www2.utep.edu/~papadimi/
Sports
ALEXANDRO'S PAGE
www.geocities.com/Colosseum/8682/
Sports
THE THROWER'S PAGE
www.sportingimages.com.au/
Sports
SPORTING IMAGES
www.kif-atletik.dk/
Sports
KIF DANISH ATHLETICS
www.oregontrackclassic.com/
Sports
OREGON TRACK CLASSIC
users.forthnet.gr/ath/fotgous/athlisi.htm
Sports
ATHLISI
www.opap.gr
Sports
OPAP
soccercards.com
Sports
SOCCER CARDS
ourworld.compuserve.com/homepages/TClemmer/panini~2.htm
Sports
PANINI STICKERS

cardco.abling.co.uk/default.htm
Sports
FOOTBALL CARDS & STICKERS
www.panini.it
Sports
PANINI
www.accessone.com/~clubalrd/index.html
Sports
CLUB BALLARD
www.kl98.com.my/
Sports
16th COMMONWEALTH GAMES
www.jumpersweb.com/
Sports
JUMPERS' WEB
www.trackonline.com/
Sports
TRACK & FIELD ONLINE
www.danobrien.com/
Sports
DAN O' BRIEN
www.ameritech.net/users/haddis/Ethiopian_Track_and_Field_Site.htm
Sports
ETHIOPIAN TRACK & FIELD
canoe1.canoe.ca/Olympics/home.html
Sports
SLAM'S OLYMPIC HOME PAGE

www.runningnetwork.com/atf/index.html
Sports
AMERICAN T&F
www.lavoile.com/
Sports
LAVOILE
www.cmgww.com/sports/owens/owens.html
Sports
JESSE OWENS
www.jesse-owens.org/
Sports
THE JESSE OWENS FOUNDATION
www.uk.umea.se/dragon/utb/fig/lankar.htm
Sports
LINKS TO TRACK & FIELD SITES
www.tifonet.it/fiorentina/
Sports
FIORENTINA
www.tccity.net/user/essepi/fiorentina.htm
Sports
FIORENTINA
www.tifonet.it/fiore/settebello/
Sports
CURVA FIESOLE
www.edai.it/viola.html
Sports
VIOLA

www.antognoni.com/
Sports
GIANCARLO ANTOGNONI
members.tripod.com/~joefaust/index.html
Sports
HIGH JUMP
www.bud98athletics.hu/index.html
Sports
BUDAPEST '98
www.runnersweb.com
Sports
RUNNERSWEB
www.rolandgarros.org/
Sports
ROLAND GARROS
www.auronet.es/fetacyl/
Sports
FEDERATION D' ATLETISMO CASTILLA -LEON
www.goodwillgames98.com/
Sports
GOODWILL GAMES '98
www.cs.uml.edu/~phoffman/ex1.html
Sports
NEW TRACK CALCULATOR
www.runnersworld.com/misc/timecalc.html
Sports
TIME PREDICTION

home.sol.no/~spvidar/
Sports
SPORTSKLUBBEN VIDAR
www.spurs.co.uk/
Sports
THE OFFICIAL TOTTENHAM HOTSPUR SITE
www.us-soccer.com/
Sports
U.S. SOCCER FEDERATION
zidane.net/
Sports
ZINEDINE ZIDANE
www.angelfire.com/mo/mowen/
Sports
MICHAEL OWEN
www.vg.no/mobilbislettgames/
Sports
MOBIL BISLETT GAMES
www.cart.com/home.html
Sports
CART ONLINE
www.owlnet.rice.edu/~riceroo/metric.htm
Sports
METRIC/ENGLISH DISTANCE CONVERTER
www.owlnet.rice.edu/~riceroo/
Sports
TRIPLE JUMP ONLINE

itnw.roma.it/fidal/goldengala/home.html
Sports
GOLDEN GALA MEETING '98
www.atletisme.com/mcb/
Sports
BARCELONA MEETING '98
www.gazdefrance.com/meeting
Sports
GAZ DE FRANCE MEETING '98
www.dyestat.com
Sports
DYESTAT -SCHOOL TRACK & FIELD
www.HighJumping.com/
Sports
HIGH JUMPING
www.youth.olympic.ru/
Sports
WORLD 1998 YOUTH GAMES
members.aol.com/trackbooks/
Sports
TRACKBOOKS
www.raceresultsweekly.com/
Sports
RACE RESULTS WEEKLY
www.benjohnson979.com/
Sports
BEN JOHNSON

www.donovanbailey.com
Sports
DONOVAN BAILEY
www.ausport.gov.au/topdrug.html
Sports
DRUGS IN SPORTS
www.joped.force9.co.uk/
Sports
DRUGS AND SPORT
www.igd.fhg.de/~logemann/sgnied.html
Sports
SG 1877 FRANKFURT NIED
koti.kolumbus.fi/~geodun/400m.htm
Sports
MASTERS ATHLETICS 400 m.
www.carpinet.it/eurovet/
Sports
EUROPEAN VETERANS' CHAMPS '98
www.worldmasters.org/
Sports
NIKE WORLDMASTERS GAMES
epsom.jsp.umontreal.ca/~delormbe/
Sports
GABRIELLA SABATINI
Smac.citeweb.net/
Sports
SMAC NAMUR

www.isfa.com/server/web/spurs/
Sports
TOTTENHAM HOTSPUR
users.hol.gr/~spathman/
Sports
PANIONIOS
www.aek.com/
Sports
A.E.K.
www.uefa.com/index_normal.asp
Sports
U.E.F.A.
www.personal.kent.edu/~tborish/mac.html
Sports
MAC T&F
www.princeton.edu/~tlharris/
Sports
TORA HARRIS
www.ben2.ucla.edu/~pmuite/
Sports
UCLA CROSS COUNTRY
www.brianmac.demon.co.uk/
Sports
SPORTS COACHING
www.acfiorentina.it/
Sports
FIORENTINA OFFICIAL SITE

members.aol.com/GThomp3604/lstp.htm
Sports
LONG & STRONG THROWERS PAGE
www.multimania.com/tartan/english.htm
Sports
FRENCH TRACK & FIELD
www.multimania.com/tartan/tartan.htm
Sports
LES PISTES D' ATHLETISME
trackandfield.miningco.com/
Sports
TRACK & FIELD
www.sportnews.gr/index_4.shtm
Sports
SPORTNEWS
www.diodos.gr/football/
Sports
FOOTBALL LINKS
www.sport.gov.gr/
Sports
HLIDA
www.taaf.org/
Sports
TURKISH ATHLETICS FEDERATION
www.tracksite.com/
Sports
TRACKSITE

www.donovanbailey.com
Sports
DONOVAN BAILEY'S OFFICIAL SITE
www.fia.com
Sports
FIA
members.tripod.com/~decathlon/starmax.html
Sports
TEAM DECATHLON
www.absa.co.za/absa_athletics/index.html
Sports
ABSA
www.atletisme.com/
Sports
ATLETISME CATALA
www.trackwire.com/
Sports
TRACKWIRE
www.arches.uga.edu/~rhackett/index3.htm
Sports
ATHLETICS
sports.com/sports/trackandfield/
Sports
TRACK & FIELD LINKS
www.athletics-online.co.uk/running.htm
Sports
TRACK & FIELD ATHLETICS ONLINE

www.tsiklitiria.org/start.asp
Sports
TSIKLITIRIA
www.slo-sport.org/
Sports
SLOVENIAN SPORTS OFFICE
www.volleyball.gr
Sports
VOLLEYBALL
www.venizelia.gr/index.html
Sports
VENIZELIA
www.hom.saar.de/~kramer/index2.html
Sports
WINFRED KRAMER TRACK AND FIELD
trackandfield.about.com/
Sports
TRACK AND FIELD LINKS
www.unc.edu/~jclem/mjones.htm
Sports
MARION JONES
indigo.ie/~davidmcg/kipketer.htm
Sports
WILSON KIPKETER
www.cs.rochester.edu/u/tetreaul/morceli.html
Sports
NOUREDDINE MORCELI

www.armorytrack.com/
Sports
ARMORY T&F CENTER
www.athletissima.ch/
Sports
ATHLETISSIMA - LAUSANNE
www.istaf-berlin.de/
Sports
ISTAF -BERLIN
www.sub10.dk/
Sports
SUB 10
www.loop.com/~davis/track/
Sports
METEOR TRACK CLUB
www.eaa-athletics.ch/
Sports
EAA
www.gfif.se/em22/
Sports
2nd EUROPEAN U23 CHAMPIONSHIPS IN ATHLETICS
www.web-2000.net/sportweb/
Sports
SPORTWEB LINKS
www.suite101.com/welcome.cfm/track_and_field
Sports
TRACK & FIELD SUITE 101

www.nbcolympics.com/frameset.fhtml
Sports
NBCOLYMPICS
www.hsi.net/html/maurice_greene.html
Sports
MAURICE GREENE
www.hsi.net/
Sports
H.S.I.
www.fff.org.na/frank.htm
Sports
FRANK FREDERICKS
www.sevilla99.org/www/main.htm
Sports
SEVILLA '99
www.athletics-online.co.uk/running.htm
Sports
TRACK & FIELD ATHLETICS ONLINE
www.trackcoach.com/
Sports
TRACKCOACH
easyweb.easynet.co.uk/rsparks/atfs.htm
Sports
A.T.F.S.
home.swipnet.se/~w-42314/
Sports
ALL TIME LISTS

www.ac-fiorentina.com/
Sports
FIORENTINA
seriecalcio.8m.com/
Sports
SERIE A CALCIO
www.fiorentina.it/
Sports
FIORENTINA
www.inter.it/
Sports
INTER
www.sslazio.it/
Sports
LAZIO
www.acmilan.it/
Sports
MILAN
www.juventus.it/
Sports
JUVENTUS
www.acparma.it/
Sports
PARMA
www.asroma.it/
Sports
ROMA

www.chez.com/galfione/
Sports
JEAN GALFIONE
members.chello.at/katzenbeisser/
Sports
AUSTRIAN DECATHLON
www.tflinks.com/
Sports
LINKS TO THE WORLD OF TRACK AND FIELD
www.geocities.com/Colosseum/Arena/3170/index_s.html
Sports
WORLD RECORD PROGRESSION
www.football-link.com/
Sports
EUROPEAN FOOTBALL CLUBS
www.ipf.com/cceslist.htm
Sports
DRUGS IN SPORT
www.anabolics.com/
Sports
ANABOLICS
www.angelfire.com/ri/becomebig/
Sports
ANABOLIC STEROIDS
www.roids.com
Sports
STEROIDS

www.theanabolicworld.com/
Sports
THE ANABOLIC WORLD
members.tripod.com/newguru/newwinstrol.html
Sports
WINSTROL
jump.to/mrspeed_cfiotakis
Sports
SPEED RELATED
www.center.gr/climb/
Sports
CLIMBING IN GREECE
www.forthnet.gr/eosa/
Sports
HELLENIC ALPINE CLUB OF ACHARNES
www.oreivatein.gr/
Sports
OREIVATEIN
www.teleline.terra.es/personal/cfcanet/welcome.htm
Sports
ASSOCIACION ESPANOLA DE ESTADISTICOS DE ATLETISMO
www2.fwi.com/~dnddreams/
Sports
EAGLE RUNNER
www.eurosport.com
Sports
EUROSPORT

www.livescore.com/
Sports
LIVESCORE
home.delfi.ee/janeksal/index_english.htm
Sports
DECATHLON 2000
www.interwetten.com/interwetten/default.asp
Sports
INTERWETTEN
www.90min.com/
Sports
ALL THIS SOCCER
www.footballnews.co.uk
Sports
FOOTBALL NEWS
www.goalnetwork.com/
Sports
GOALNETWORK
www.cybergoal.com/soccer/
Sports
INTERNATIONAL SOCCER CYBERTOUR
www.virtualstudios.gr/temp/stadio/
Sports
STADIO
www.masters-series.com
Sports
MASTERS SERIES

www.atptour.com/
Sports
ATP TOUR
www.frenchopen.org/
Sports
ROLAND GARROS
www.usopen.org/
Sports
US OPEN
www.ausopen.org/
Sports
AUSTRALIAN OPEN
www.wimbledon.org
Sports
WIMBLEDON
www.wtatour.com/
Sports
WTA TOUR
www.asics.gr/
Sports
ASICS.GR
www.sportingnews.com
Sports
SPORTING NEWS
www.sportsnetwork.com
Sports
SPORTSNETWORK

www.euro2000.org
Sports
EURO 2000
www.olympics.com/eng/
Sports
SYDNEY 2000
www.sydney2000fans.com/
Sports
SYDNEY 2000 FANS
www.sydney2000.com/
Sports
SYDNEY 2000
www.sports.com/
Sports
SPORTS.COM
www.bomis.com/rings/sabatini/
Sports
GABRIELA SABATINI
www.hingis.nu/
Sports
MARTINA HINGIS
www.antimartinahingis.de/
Sports
ANTI MARTINA HINGIS PAGE
www.geocities.com/Colosseum/Field/5819/amelie_mauresmo.html
Sports
AMELIE MAURESMO

marypierce.org/
Sports
MARY PIERCE
www.trackandfield.com/content/home/
Sports
TRACK AND FIELD .COM
www.fiorentina.net/
Sports
FIORENTINA
www.acfiorentina.it/italiano/index.html
Sports
FIORENTINA
www.acfiorentina.net/
Sports
FIORENTINA

2011 © νίκος βασιλάκος метр